Obecny rząd grzebie idee Jerzego Giedroycia

Obecny rząd grzebie idee Jerzego Giedroycia

Paweł Kowal

2009-09-18 12:11:39, aktualizacja: 2009-09-18 12:12:52

Na naszych oczach zmieniają się kierunki polskiej polityki zagranicznej ukształtowane po 1989 roku. Rząd Tuska wejdzie do historii nie tylko jako ten, za którego osłabły więzi ze Stanami Zjednoczonymi.

Poważnie wyhamowały relacje Polski z Ukrainą, uważane dotychczas za podstawowe dla utrzymania pozycji Polski w Europie Środkowej.

W polityce, choć tak być nie powinno, nierzadko odgrywają rolę osobiste doświadczenia. W obu przypadkach mogą więc wchodzić w grę nie tylko zmiany polskiej polityki zagranicznej, ale i personalne zawody.

W relacjach z Ameryką rolę taką mogła odegrać nieudana misja Radosława Sikorskiego jako ministra obrony na rozmowy z Rumsfeldem, w odniesieniu do Ukrainy krytyczne stanowisko ministra mogło się utwierdzić podczas nieudanej wizyty w Kijowie w styczniu 2009 roku.

Tuż po wyborach 2007 pojawiły

się symptomy, że Tusk dokona zmiany polskiej polityki wschodniej na niekorzyść relacji z Ukrainą. Jednym wydawało się to niemożliwe, inni uznali to za chwilowe wahnięcie, tymczasem ta tendencja się utrwaliła. Kolejne wypowiedzi szefa gabinetu premiera - Sławomira Nowaka, ministra spraw zagranicznych i samego premiera to nic innego jak przygotowywanie argumentacji, której celem będzie uzasadnienie przed Polkami i historią tych niebezpiecznych zmian.

Gabinet Tuska chce dokonać zmian w polskiej polityce zagranicznej, odmawia jednak wzięcia odpowiedzialności za te ruchy. Stąd fałszywe argumenty przeciw tej współpracy powtarzane są jak złowroga mantra.

Argument pierwszy: "To nie my". W wywiadzie dla dziennika "Polska" (10.09.) Sikorski powtarza, że w 2007 roku nie znalazł w szufladzie żadnego "urobku" w sprawach ukraińskich. Gdyby do niej naprawdę zajrzał, znalazłby po poprzednim rządzie nie tylko plany, ale i konkretne projekty: m.in. Polsko-Ukraińskiej Wymiany Młodzieży w Narodowym Centrum Kultury, współpracy eksperckiej w kontekście integracyjnym w UKiE, z innych dziedzin: energetyczne czy wielki projekt Euro 2012, z których dwa ostatnie są w planowanym kształcie praktycznie zaniechane.

Osoby - mające wpływ na relacje Polski z Ukrainą, które tworzyły te i inne plany przed przyjściem Sikorskiego albo potem, awansowały na wysokie funkcje w otoczeniu Tuska, albo otrzymały awanse w służbie dyplomatycznej, albo nadal odpowiadają za tę samą problematykę. Nie jest to chyba dowodem niskiej oceny ich pracy. Radosław Sikorski kolejny raz powtarza, że dopiero on zajął się umowami o małym ruchu granicznym. "Co prawda nie grzech" - mówi stare polskie przysłowie?

Gdyby choćby przeczytał uważnie odpowiedzi kierowanego już przez siebie MSZ na moje formalne zapytania (nr 1294) i interpelacje (nr 943, 4171) w tej sprawie, wiedziałby, że musiało być inaczej. Musiałby jednak przyjąć też do wiadomości, że w kontynuowaniu dobrych spraw po poprzednikach nie ma grzechu. Na pewno można było zrobić więcej - jednak gdyby do rządu Tuska zastosować te same kryteria, które stosuje Radosława Sikorski wobec poprzedników, naprawdę byłoby mizernie.
Argument drugi: "To Ukraińcy są winni".

Przedstawiciele rządu Tuska odpowiedzialność za sytuację w relacjach z Ukrainą zwykli dzielić pomiędzy opozycję w kraju i rząd w Kijowie. Gabinet Julii Tymoszenko rzeczywiście nie należy do najak- tywniejszych we współpracy z Warszawą, jednak najlepiej zacząć od siebie. Czy po pierwszych wypowiedziach przedstawicieli polskiego rządu na temat współpracy z Ukrainą relacje Tusk - Tymoszenko mogły się ułożyć lepiej?

Czy nieproporcjonalna koncentracja na relacjach z Rosją, uporczywe krytykowanie Ukrainy, tworzyły klimat współpracy? Działania te już na początku urzędowania rządu Tuska sprowokowały wystąpienia zaniepokojonych działaniami

jego gabinetu intelektualistów środkowoeuropejskich, w tym Osadczuka. Odsuwanie wizyty Tuska w Kijowie, pokazywanie jako wzór dużo trudniejszych niż z Ukrainą relacji z Rosją, gdy nie miało to pokrycia w rzeczywistości, słabe pozycjonowanie spraw ukraińskich w wystąpieniach ministra, nieustanne enuncjacje na temat możliwości zmiany polskiego partnera w mistrzostwach Europy psują atmosferę jak mało co.

Argument trzeci: "Nic z tego nie mamy". Nic łatwiejszego, jak powtarzanie, że z relacji z Ukrainą po 1989 roku mogliśmy mieć więcej - ta metoda używana jest także do dezawuowania sojuszu z USA. Nie wdając się w szczegóły, które wymagałyby setek stron: począwszy od udanych projektów historycznych, jak Cmentarz Orląt Lwowskich, poprzez współpracę wojskową, gospodarczą, energetyczną, odrodzenie się środowisk polskich na Ukrainie, liczne remonty zabytków, współpracę sportową, polityczną - sojusz z Ukrainą to jedno z najważniejszych osiągnięć 20 lat polskiej niepodległości.

Jeśli ktoś tego nie rozumie, niech poćwiczy wyobraźnię: mogło być przecież i tak, że podobnie jak w relacjach polsko-rosyjskich nie moglibyśmy wyjść poza niekończące się spory i nieufność, mogło być i tak, że mistrzostwa Europy wygraliby Włosi, mogło być i tak, że sytuacja polityczna na Ukrainie w większym stopniu przypominałaby tę na Białorusi. Zawsze mogło być lepiej i wiele spraw pozostaje nie załatwionych, ale nie daje to tytułu do frontalnego atakowania relacji polsko-ukraińskich.
Argument czwarty: "Najważniejsze jest Partnerstwo Wschodnie".

Partnerstwo, które miało być wielkim projektem UE firmowanym m.in. przez Polskę poza seminariami organizowanymi na jego temat, rozwija się mizernie. Zamiast informacji o realizacji jego poszczególnych elementów otrzymujemy kolejne dawki propagandy. Okazuje się ono mieć przede wszystkim funkcję terapeutyczną dla polskiego rządu. Czyż Partnerstwo Wschodnie nie rozgrzeszy rządu z własnej odpowiedzialności za relacje polsko-ukraińskie?

W świecie europejskim ma ono jeszcze drugie znaczenie: odwraca uwagę od problemu zamykania się za milczącą akceptacją Polski drzwi do Unii. Kiedyś oczywisty postulat otwartych drzwi, czyli przyjęcia, że po odpowiednim przygotowaniu w pewnej perspektywie czasowej europejskie państwa mogą liczyć na obecność w UE, dziś jest odsuwany: widać to po negocjacjach nad nową umową UE - Ukraina. Nawet zasada, że będzie ona miała charakter stowarzyszeniowy, została przyjęta po osobistej interwencji Angeli Merkel, niedługo zresztą po tym, jak minister spraw zagranicznych Sikorski zapewniał sejmową komisję, że jest on nierealistyczny.