Pieniądze są dla dzieci

Sonia Ross

2009-01-10 11:46:09, aktualizacja: 2009-01-10 11:52:19

Nie rozmawiamy z dziećmi o pieniądzach, bo boimy się, że zrobimy z nich materialistów. Nie uczymy ich przedsiębiorczości, bo sami się na tym nie znamy. Jak znaleźć złoty środek i wychować wrażliwego człowieka, który umie rozmawiać o pieniądzach i umiejętnie nimi zarządza?

Wtorkowy wieczór. Janek Górczyński, 15-latek, wpada do mnie ze swoim tatą Adamem. Siadamy przy herbacie i sałatce. Janek smaruje kanapkę i między jednym gryzem a drugim mówi z troską, że baryłka ropy jest dzisiaj warta 70 dolarów, a jeszcze trzy miesiące temu osiągnęła najwyższą w historii cenę 150 dolarów.

- I jaki to ma wpływ na twoje dzieciństwo? - pyta tata Adam Górczyński, współwłaściciel wydawnictwa XXL Media, a w jego głosie czai się kpina. Wie, że rozmowy o finansach to konik jego syna. Sam przyłożył do tego rękę. Janek wzdycha i mówi, że martwi się kryzysem. Adam się śmieje. Jest o niego spokojny. Jego syn dobrze śpi, ma normalny

apetyt, uczy się i chodzi do kina. Kryzys go nie pognębił. Adam nie martwi się także o przyszłość Jaśka. I to nie dlatego, że syn przejmie kiedyś po nim firmę i będzie korzystał z majątku.

- Pieniądze można stracić. Ale ja wiem, że Janek sobie poradzi w każdej sytuacji, bo nauczyłem go myśleć - mówi Adam. - Nie oddzielałem go od spraw, które wielu ludzi rezerwuje dla dorosłych. Rozmawiam z nim o pieniądzach. Ale może dlatego, że Janek zawsze po dorosłemu, rozsądnie, podchodził do wydawania pieniędzy. Nieraz stał przed wystawą i patrzył tęsknie na jakąś rzecz. Ale gdy pytałem, czy chciałby, żebym mu to kupił, mówił: "Nie, to za drogie, ty nie masz pieniędzy". Gdy podrósł, a ja wydawałem gazety dziecięce: "DD Reporter", "Mix Komix" i "Planetę", był moim domowym konsultantem. Inspirowały mnie jego pomysły. Gdy miał 9 lat, powiedział: "Tato, po co ty drukujesz na takim dobrym papierze? Dzieci nie zwracają na to uwagi, dla nich ważne są okładka i gadżet. Możesz obniżyć koszty produkcji". Zatkało mnie. Ale choć miał rację, wtedy nie skorzystałem z jego rady.

Adam nie rozumie społecznej zmowy milczenia na temat ważności pieniędzy. Ludzie wolą się nie przyznawać do tego, że je mają. Boją się, że zostaną posądzeni o nieuczciwość. W polskich rodzinach nikt nie rozmawia z dziećmi o pieniądzach, bo dorośli się boją: "Zrobię z dziecka materialistę". - Pieniądze są wciąż tematem tabu, może bardziej niż seks - zgadza się socjolog Marcin Sińciuch. - Jeśli zaś uczymy dzieci czegoś o pieniądzach, to tylko tego, jak je wydawać, a nie jak zarabiać. Dzieje się tak również dlatego, że wielu dorosłych nie jest świadomych swego życia finansowego, więc jak mają edukować w tej dziedzinie własne dzieci? - Boimy się mówić o pieniądzach, bo nie chcemy być posądzeni o chciwość - mówi psycholog dziecięcy Małgorzata Ohme. - My, Polacy, mamy wpojoną nadmierną skromność, konieczność bycia niezauważonym, bezinteresownym. Mówimy, jakie to ważne, żeby uczyć dzieci zachowań prospołecznych, czyli np. współczucia, dzielenia się z biednymi. Ale jeżeli nauczymy je tylko tego, to nie będą miały się czym dzielić. Dlatego równie ważne jak pobudzanie empatii i wrażliwości dziecka jest wzmacnianie jego przedsiębiorczości.

Po 50 gr za wachlarz
Dzieci nie zawsze są zadowolone z nadopiekuńczości rodziców - wynika z badań NBP. Widzą w niej zagrożenie dla własnej samodzielności i twórczego myślenia: "Bo jak ktoś na przykład jest starszy i ciągle dostaje te pieniądze, to on się niczego nie uczy. Jak tak będziesz dostawał pieniądze, to nie będziesz umiał ich zarobić" (10-latek, Gostynin). Celne spostrzeżenie. Sama pamiętam, jak kiedyś odmówiłam mojej córce Klementynie drobnych na cukierki. "Nie żądaj ciągle ode mnie pieniędzy. Spróbuj wymyślić, jak mogłabyś je zarobić", powiedziałam zniecierpliwiona. Ona zamknęła się w pokoju i po godzinie

wyszła ze stertą papierowych wachlarzy. "Idę sprzedawać je na placu zabaw! Po 50 gr za jeden!" - zawołała. Wróciła bez wachlarzy, z 20 złotymi. Szczęśliwa. "Dorobię wachlarzy i pójdę na drugie osiedle!" - oznajmiła mi.

Gdy opowiedziałam tę historię koleżance, skrzywiła się: "To nieetyczne tak wysyłać dziecko na żebry". Okazało się, że to samo zdarzenie widzimy inaczej: mnie ucieszyły pomysłowość i skuteczny marketing Klementyny, ona oceniła je jako niemoralne, bo przecież "dzieci nie powinny pracować!". Nie ponad siły jak w indonezyjskich przędzalniach. Ale każdy przejaw inicjatywy, samodzielnego myślenia dziecka jest polisą na przyszłość.

- Podoba mi się pomysł z wachlarzami - śmieje się Małgorzata Ohme. - I zgadzam się z tym, że jeśli dziecko nie jest zmuszane do pracy, ale samo wpada na pomysł, jak zarobić, nie ma w tym nic złego. Odwrotnie. Tak uczy się cenić pieniądze. Łatwiej mu wtedy zrozumieć, kiedy mama mówi: "Nie kupię ci tej lalki, bo nie mam pieniędzy, jest za droga". - Kilka lat temu Jasiek wpadł na pomysł sprzedawania na obozie cukierków - wspomina Adam. - Mama przysłała mu wielką torbę słodyczy, a on uznał, że sam ich nie zje. W sklepie obozowym były tylko trzy rodzaje cukierków, a dzieci chciały czegoś więcej. Razem z przyjacielem wystawili więc słodycze na sprzedaż. Kiedy mi o tym powiedział, miałem mieszane uczucia: "zarabiać na kolegach?". Ale po przemyśleniu doszedłem do wniosku, że nie robili nic złego. Nie zmuszali nikogo do zakupu, ich koledzy mieli szansę dostać to, co chcieli, a przecież mama Jasia też musiała wydać pieniądze, aby kupić słodycze. Poza tym chłopcy "rozdzielili" je, tworząc nowy produkt. - Misie Haribo sprzedawałem na sztuki - śmieje się Jasiek. - Na jednej paczce zarabiałem nawet 11 złotych!

Weź pieniądze ze ściany!
Tak mówią małe dzieci, kiedy rodzice odmawiają im zakupu kolejnej zabawki. Starsze, 6-, 7-letnie, zaczynają rozumieć, że pieniądze "wychodzą ze ściany banku", ale żeby się tam znalazły, rodzice muszą na nie zapracować.

- Moje dzieci są za małe, żeby uczyć ich merytorycznej wiedzy o pieniądzach. Córka ma 7 lat, syn 5 - mówi dr Bożena Frączek, adiunkt w Katedrze Finansów Akademii Ekonomicznej w Katowicach. - Ale już teraz wpajam im właściwe nawyki: cierpliwość, zdyscyplinowanie, systematyczność. Tłumaczę: "Nie mogę ci kupić tego misia, ale jeśli raz w tygodniu dostaniesz ode mnie 5

zł, to po 4 tygodniach będziesz go mogła kupić z własnych oszczędności". I to działa. Powoli, mozolnie tłumaczę dzieciom, że nie można mieć od razu wszystkiego. Reguł finansowych można nauczyć się później, ale charakter trzeba kształcić już w dzieciństwie.

Julka, córka Bożeny Frączek, po raz pierwszy w tym roku mogła sama wydawać pieniądze. - Poszła do szkoły, a w szkole jest sklepik - mówi jej mama. - Dostała od nas 10 zł na tydzień. Wydała je w dwa dni. To była jej pierwsza bolesna lekcja. Teraz już wie, że jak wyda na cukierki, nie wystarczy jej na sok. Oszczędzania uczy też swoje dzieci Michał Kowalski, poznaniak, dyrektor do spraw produktów inwestycyjnych w Waelth Solution, spółce zajmującej się inwestowaniem. - "Pieniądze nie służą do zabawy" - tłumaczę 3-letniemu Bartkowi. - "Kupujemy za nie chleb, kiełbaskę, zabawki". Zarówno jemu, jak i 8-letniej Julii dałem skarbonki zamykane na kluczyk. Odkładają w niej pieniądze, które dostają od dziadków i od nas. Julia ma cel: już od trzech lat, przez cały rok, zbiera na wakacje. Jeździmy nad morze, a tam jest mnóstwo pokus: zabawki, lody, trampoliny do skakania. W pierwszym roku dostała od nas na dwa tygodnie 180 zł. Wiedziała, że to jej musi wystarczyć. Kiedy pod koniec drugiego tygodnia zostało jej tylko 20 złotych i musiała wybrać: albo wypatrzona w kiosku z pamiątkami małpka, albo skakanie na batucie, rozpacz była ogromna. Dotarło do niej, że ilość pieniędzy jest ograniczona. Zastanawiała się kilka godzin. I podjęła decyzję: woli skakać - mówi Michał Kowalski.