Balcerowicz: Podatek liniowy byłby bardzo korzystny dla Polski

Balcerowicz: Podatek liniowy byłby bardzo korzystny dla Polski

Leszek Balcerowicz (© Jakub Szymczuk/POLSKA)

2010-01-11 08:28:14, aktualizacja: 2010-01-11 13:20:09

Dla gospodarki najniebezpieczniejsi są intelektualiści i kawiarniani ideolodzy, którzy nałykali się abstrakcyjnych doktryn bez żadnej ich konfrontacji z życiem gospodarczym - mówi "Polsce" były minister finansów Leszek Balcerowicz

Z prof. Leszkiem Balcerowiczem rozmawiają Mira Suchodolska i Paweł Rożyński

Czy kryzys wywrócił do góry nogami kanony ekonomii?
Nie mam takiego wrażenia. Z tego kryzysu nie można wyciągać tak rewolucyjnych wniosków. A zwłaszcza w sensie rewolucji socjalistycznej.

Uświadomiliśmy sobie, jak łatwo ożywić gospodarkę, dodrukowując pieniądze. Pana, zwolennika twardej polityki gospodarczej, to nie szokuje?
Po pierwsze, to nie jest nowa praktyka, a znana od wieków. Przynajmniej od czasów, gdy pieniądz stał się papierowy, czyli oderwał się od kruszcu. Po drugie, trzeba pamiętać o konsekwencjach takiej praktyki.

W kręgach zawodowo zajmujących się ekonomią coraz intensywniej zastanawiamy się, w jaki sposób świat rozwinięty wyjdzie z z tej zwiększonej masy pieniądza, która była jednym z narzędzi łagodzenia kryzysu w Stanach Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii. Banki centralne mają instrumenty do odczerpywania zbyt dużej masy pieniądza z rynku. Można to robić, np. oferując bankom, które mają nadwyżki gotówki, odpowiednio oprocentowane lokaty. Problem w tym, czy szefowie banków centralnych w tych krajach potrafią wyczuć odpowiedni moment, by zacząć akcję odczerpywania pieniędzy. Jeśli zrobią to za późno, dojdzie do wzrostu inflacji, jeśli za wcześnie, zaszkodzą ożywieniu gospodarczemu. Może też dojść do presji politycznej na dalsze podsycanie wzrostu dosypywaniem pieniędzy. Świat będzie się też musiał wycofywać z praktyki nacjonalizacji upadających przedsiębiorstw, głównie banków. Do nacjonalizacji niektórych banków doszło, o dziwo, w niewielkim stopniu we Francji, którą posądza się o etatystyczne ciągoty, a w większym stopniu w Wielkiej Brytanii i Niemczech czy USA. Na szczęście nie mamy potęgowania tego procesu - przeciwnie: banki stopniowo wychodzą spod państwowej kurateli. Tu warto zauważyć, że w niektórych krajach banki są od dawna publiczne i znajdują się pod wpływem polityki. W Niemczech mamy cały sektor banków, których właścicielami są rządy landów. I co bardzo ważne - prawie wszystkie te banki są w kryzysie. Mówię o tym, bo idzie to w poprzek popularnych tez, że kapitalizm się wali.

To może przynajmniej liberalizm. Chiny ze sterowaną gospodarką i sztywnym kursem waluty przeszły kryzys niemal bez szwanku, utrzymując imponujące tempo wzrostu.
Prawdą jest, że Chiny od końca lat 70. rosną w tempie dużo wyższym niż Zachód. Ale czy to powinno dziwić? Nie.
Bo Chiny przez ostatnie 300 lat cofały się w stosunku do Zachodu, który się gospodarczo rozpędzał. Utrzymywały bowiem absolutystyczny system, który tłumił rozwój. Dopiero w końcu lat 70. Chiny, nie ogłaszając tego, zaczęły de facto przechodzić na kapitalizm. I zaczęły się szybo rozwijać. By uruchomić rozwój, nie trzeba od razu przeskoczyć z systemu represyjnego do maksymalnie wolnego w gospodarce. Ważne, by pierwsza doza zmian była wystarczająco duża, a po niej poszły następne.

Teraz pieszczochem inwestorów jest Brazylia. Jej prezydentem jest były związkowiec i populista Lula da Silva. Chwieje się dogmat, że populiści są niebezpieczni dla gospodarki.
Brazylia straciła mnóstwo czasu, choć może nie aż tyle, co Chiny, przez etatyzm. Przejawiał się on w protekcjonizmie, wielkim i marnotrawnym sektorze publicznym, a jednocześnie wielkich przywilejach socjalnych dla rozbudowanej administracji publicznej. Z tych problemów zaczęli wychodzić jeszcze przed pojawieniem się Luli za sprawą poprzedniego prezydenta Fernando Cardozo, który zresztą w młodości był lewicowym intelektualistą, ulegającym marksizmowi. Lula pozytywnie zaskoczył świat i mianował niezwykle konserwatywnego bankiera szefem banku centralnego, a poza tym jego rząd prowadził ostrożną politykę budżetową. W efekcie Brazylia ma tylko niewielki deficyt. Jednakże ze względu na nadmierną rolę państwa, czyli polityki, w gospodarce Brazylia nie była i do tej pory nie jest prawdziwym tygrysem, jakimi były Korea Południowa, Tajwan czy Hongkong.

Jaki z tego morał?
Mam wrażenie, że ludzie, którzy otarli się o praktykę życia społecznego, łącznie ze związkowcami, mają mniejszą skłonność do lewicowych skrajności, które przejawiają się w ekspansji państwa w gospodarce.
Na przykład bardzo dobrym premierem był w Holandii Wim Kok, były związkowiec. Prosta obserwacja pokazuje, że najbardziej niebezpieczni są intelektualiści, którzy przychodzą zza biurka bądź kawiarnianego stolika. Ideolodzy, którzy nałykali się abstrakcyjnych doktryn - bez żadnej ich konfrontacji z życiem gospodarczym. Do takiej kategorii należeli Marks, Lenin, Trocki, Pol Pot.

Premier Tusk wraz z ministrem Rostowskim lubią prezentować się na tle mapy z zaznaczoną na zielono Polską. Czy za granicą tak to doceniają?
Na pewno w prasie fachowej jest odnotowywane, że Polska to wyjątek w tym roku na tle Europy. Ale nie przesadzałbym z tą prezentacją sukcesu, bo chodzi o to, byśmy nie byli tylko sezonowym tygrysem Europy, a długofalowym. Prawdziwy sukces to dogonienie Niemiec w 20 lat.
To jest możliwe. Wymaga nie poświęceń, a mobilizacji do reform.

Ale reformy są zwykle bolesne i wymagają poświęceń.
Te, które mogłyby przyspieszyć nasz rozwój, nie wymagają wyrzeczeń, a skorzystałoby

z nich społeczeństwo. Czy to, że wszyscy ludzie na normalnych warunkach będą przechodzili na emeryturę to wyrzeczenie?
Odpolitycznienie gospodarki poprzez prywatyzowanie to wyrzeczenie? A jeśli tak, to dla kogo? Chyba dla tych polityków, którzy lubią obsadzać swoimi kolegami państwowe przedsiębiorstwa. Podobnie jest z lepszymi mechanizmami społecznego nadzoru nad legislacją, żeby nie trafiały się buble albo ustawy czysto lobbystyczne. W Polsce wielkim problemem jest to, że my mamy ciągłą biegunkę legislacyjną. Kolejne ekipy polityczne chwalą się: uchwaliliśmy w tym roku tyle i tyle ustaw. Przy takiej legislacyjnej biegunce uchwala się wiele bubli, a prawo destabilizuje warunki życia ludzi. Dużo zmian w prawie tworzy też duże możliwości rozmaitych nacisków, włącznie z korupcyjnymi.

Obecnie rząd przerzuca odpowiedzialność na prezydenta, twierdząc, że cokolwiek zrobi, to i tak zostanie zawetowane.
Rzeczywiście wiele ustaw spotkał ten los. Na przykład najważniejsza ustawa - o emeryturach pomostowych - została zawetowana, ale na szczęście nieskutecznie. Proszę zwrócić uwagę, że kiedy rząd zarzuca prezydentowi, że blokuje reformy, ten milczy. A powinien powiedzieć: nieprawda, sprawdzam; niech rząd przedstawi propozycje reformy finansów publicznych; ja również - podobnie jak wielu Polaków - obawiam się tak szybkiego wzrostu długu publicznego, i dlatego nie będę blokować niezbędnych reform. Ale prezydent - wedle mojej wiedzy - tego dotąd nie powiedział.

Największa debata obecnie dotyczy systemu emerytalnego.
Wszystko sprowadza się do tego, by w sytuacji, kiedy - na szczęście - ludzie dłużej żyją, nie przechodzili tak wcześnie na emeryturę. Mądrość ludowa: bez pracy nie ma kołaczy, tutaj się sprawdza. Trzeba wprowadzić jednolity system emerytalny i usunąć przywileje. Dla mnie szczytem oportunizmu było to, co się zdarzyło w Sejmie w 2005 r. przed wyborami. Oto przyszli działacze związkowi i górnicy z kilofami i ogromna większość w Sejmie na czele z ówczesnym marszałkiem Włodzimierzem Cimoszewiczem głosowała jak na rozkaz za przywilejami. Potem premier Marcinkiewicz cofnął zaskarżenie tej skandalicznej ustawy z Trybunału Konstytucyjnego. Nie spotkałem się z jakąś krytyką tych oportunistycznych czynów. Należy upowszechniać zasadę, że im dłużej pracujesz, tym wyższą masz emeryturę. Nie widzę uzasadnienia, by minimalny wiek emerytalny kobiet, które przecież dłużej żyją niż mężczyźni, był krótszy. W latach 70., które są tak chwalone przez wielu Polaków, nie było takich przywilejów emerytalnych, a na emeryturę przechodzono później.

Ale jak reformy przeforsować?
Trzeba punktowo skupić uwagę opinii publicznej na blokujących i spróbować zrobić koalicję ludzi mediów i uczestników życia publicznego, która dążyłaby do tego, aby wyłączano kluczowe reformy z walki politycznej przed wyborami. Wiem, że łatwo to wyśmiewać jako niemożliwe. Ale w Polsce udało się w ostatnich 20 latach zrobić kilka rzeczy, które większość uważała za nierealne. Spróbujmy i tym razem.

Wszystkie komentarze »

Komentarze (17)

Podatek liniowy
Czy nasze społeczeństwo zdaje sobie sprawę, jakie będą konsekwencje... ASUS

12.01.10, 18:15:01

Podatek liniowy ASUS

12.01.10, 18:15:01

Czy nasze społeczeństwo zdaje sobie sprawę, jakie będą konsekwencje wprowadzenia podatku liniowego? Jeśli nie, to najwyższa pora otworzyć ludziom oczy. Trzeba powiedzieć jasno, że jednolita stawka jest bardzo na rękę pracodawcom i biznesmenom, słowem klasie posiadającej, która dzięki jego wprowadzeniu będzie mogła pozwolić sobie na zakup kolejnych luksusowych samochodów i jeszcze częstsze wyjazdy do egzotycznych krajów. Pracownicy, emeryci i renciści skorzystają na tej reformie bardzo niewiele lub zupełnie nic, a oceniając ją z bardziej odległej perspektywy nawet na tym stracą. Podatek ten obowiązuje w większości krajów Europy wschodniej, między innymi na Słowacji, Litwie, w Estonii, Macedonii i Rosji. Wprowadzenie go w tych krajach wcale nie wpłynęło pozytywnie na ich rozwój, a wręcz przeciwnie doprowadziło do obniżenia poziomu wykształcenia, a co za tym idzie obniżenia ilości wykwalifikowanych pracowników i wykształconych kadr kierowniczych. Jednolita stawka podatkowa musi bowiem prowadzić do cięć socjalnych, które zawsze kończą się katastrofą i znacznym obniżeniem jakości życia. Tym bardziej może dziwić postawa niektórych polityków nazywających siebie „lewicowymi”, jak na przykład Leszka Millera, który słynie ze swych liberalnych poglądów gospodarczych. Były premier, a obecny założyciel partii Polska Lewica nie jest nawet w najmniejszym stopniu socjaldemokratą, tylko neoliberałem nie widzącym niczego złego w wyzysku. Nie wolno zapomnieć też jemu i panu Hausnerowi szumnie zapowiadanej „obniżki podatków dla przedsiębiorców”, która skończyła się katastrofą. Skorzystało z niej bowiem tylko 5% z nich, co najlepiej obrazuje, że podatek liniowy jest dobrodziejstwem, ale tylko dla najbogatszych!Obecnie w Polsce budżet utrzymywany jest głównie przez pracowników oraz drobnych przedsiębiorców. Najbogatsi stosują różnego rodzaju sztuczki oraz wykorzystują luki prawne, byleby tylko nie oddać państwu zbyt dużej części olbrzymich dochodów. Nie pamiętają oczywiście o tym, że dorobili się dzięki pomocy innych ludzi i że uczciwe płacenie podatków byłoby dla społeczeństwa pewną rekompensatą, którą niewątpliwie są mu winni. Przecież każdy z obecnych milionerów dawniej uczył się w państwowej szkole, korzystał z darmowych bibliotek, służby zdrowia czy też szkolnictwa wyższego. Czyżby zbyt długie pławienie się w luksusach oderwało ich od rzeczywistości? Warto zatem zastanowić się, jakie podatki byłyby najlepsze dla Polski. Przede wszystkim należałoby znacznie powiększyć kwotę wolną od podatku. W całym cywilizowanym świecie jest ona wyższa niż u nas. W krajach Europy zachodniej osoba, której dochody nie przekraczają minimum socjalnego, czy wręcz minimum egzystencji, są zwolnione od wszelkich świadczeń na rzecz państwa. Tam rozumie się, że nie ma najmniejszego sensu zmuszać tych ludzi do płacenia podatków, a następnie oddawać im zabrane wcześniej pieniądze w postaci świadczeń socjalnych, gdyż takie działanie niepotrzebnie napędzałoby i tak zbyt rozbudowaną biurokrację. Poza tym nie do pomyślenia jest, by podatkiem VAT obciążone były najpotrzebniejsze leki i produkty żywnościowe. Należałoby też przywrócić zlikwidowane bezmyślnie, w imię tak zwanego „upraszczania systemu”, ulgi mieszkaniowe. Przecież każdy człowiek musi gdzieś mieszkać, choć najwyraźniej liberałowie mają na ten temat zupełnie inne zdanie. No i powinno się natychmiast znieść podatek od rent i emerytur, zupełnym nonsensem jest sytuacja, w której państwo wypłaca człowiekowi pieniądze, a w chwilę później odbiera mu część z nich. Oczywiście w wyniku takich reform powstałaby dziura w budżecie, którą trzeba by zapełnić. Nic prostszego, wystarczyłoby rozszerzyć progresję podatkową (która w Polsce i tak jest już tylko de nomine). O najbogatszych, którzy płaciliby najwięcej nie trzeba się martwić. Oni zawsze sobie poradzą.Jak wspomniano wcześniej rolą podatków jest tworzenie polityki prospołecznej. Niestety, w naszym kraju lwia część pozyskiwanych przez państwo pieniędzy jest bezmyślnie trwoniona. Polska , co wynika ze specyfiki samego kapitalizmu , jest bowiem krajem umocowanym w określonej klasowej rzeczywistości i w jej obecnym kształcie wszelkie mechanizmy władzy służą klasie posiadającej. W innych krajach sytuacja często wygląda podobnie, ale u nas jest to szczególnie widoczne. 5 mld złotych rocznie kosztuje nas utrzymanie kościoła katolickiego. Doliczmy jeszcze instytucje takie jak IPN czy Muzeum Powstania Warszawskiego, a już powstanie niezła sumka. Jednocześnie szkoły czy szpitale są zamykane lub prywatyzowane. Nonsens? Mało powiedziane…

podatek
Wiecej o Balcerowiczu na www.p o lo n i c a.net Alicja

12.01.10, 16:39:05

Obsesja podatku liniowego
nie opuszcza Balcerowicza co oznacza, że ciągle wymaga on... Nairam

11.01.10, 23:57:32

emerytura !!! yes,yes,yes....
kawiarniane, dziennikarskie dywagacje typu "pierdu-pierdu" jeno... Polak MAŁY

11.01.10, 21:48:57