Polska » Magazyn » Dlaczego Trzech Króli, skoro poczet królów?

Dlaczego Trzech Króli, skoro poczet królów?

Data dodania: 2009-01-02 16:27:07 ▪ Ostatnia aktualizacja: 2009-01-09 12:54:11

Polska

Jan Miodek

Prześlij ▪ Drukuj
Dodaj:
Mniejsza czcionka Większa czcionka
Dlaczego Trzech Króli, skoro poczet królów?

Jan Miodek (© Tomasz Hołod/POLSKA)

Jan Miodek wyjaśnia dlaczego święto Trzech Króli nie jest świętem trzech królów.

Ttytułowe pytanie dzisiejszego odcinka intryguje każdego świadomego użytkownika polszczyzny. Odpowiedź na nie musi zaś być zwią-zana z dziejami spółgłoski "l" - kiedyś miękkiej we wszystkich pozycjach wyrazowych (l'as, l'eśny, mal'eńki, l'os), dziś - utrzymującej miękkość tylko w słowach z grupą głoskową -li (list, lipa, malina, kalina), poza tym - twardej (las, leśny, maleńki, los).

Otóż w połączeniu wyrazowym Trzech Króli, funkcjonującym w polskiej tradycji jako nazwa święta kościelnego, zachowała się starsza końcówka "-i" po pierwotnie miękkim "l" (Trzech Króli - jak liści, gości, koni, słoni). W tego typu skostniałych wyrażeniach i zwrotach z reguły utrzymują się do dziś archaiczne stany językowe.
∨ Czytaj dalej


Rzeczownik król - używany często także poza połączeniem Trzech Króli - zaczął też jednak przyjmować końcówkę "-ów" przynależną rzeczownikom twardotema-towym (królów - jak domów, wozów, stołów, psów, kotów), co nie może dziwić, skoro "l" stwardniało. Obecnie postać ta ma status formy wyłącznej, stąd też poczet królów, historia królów, nie ma królów, natomiast jedy-nym wyjątkiem jest nazwa święta kościelnego Trzech Króli.

W wypadku innego terminu kościelnego, jakim są Gorzkie żale, za poprawne uznaje się zarówno archaiczniejsze brzmienie z końcówką "-i", czyli Gorzkich żali, jak i nowsze Gorzkich żalów - z końcówką "-ów". Polecałbym natomiast gorąco dopełniacz liczby mnogiej bólów, bóli jest już bowiem uznawane za formę rzadką. Za to z wariantywnych postaci patroli - patrolów za rzadszą uznawana jest ta z końcówką "-ów". Konstrukcje wentyli - wentylów, kąkoli - kąkolów i wiele innych traktuje się natomiast jako równorzędne.

Chodzimy jednak tylko do Kowalów, Motylów, Libalów czy Karolów (w znaczeniu "do rodziny, której głową jest ktoś o nazwisku Kowal, Motyl, Libal oraz o imieniu Karol). Wewnętrznojęzykowa ewolucja całego opisanego tu procesu jak i atrakcyjność końcówki "-ów", wyrazistej, niepowtarzającej się w żadnym innym przypadku gramatycznym, sugerowałaby jej ostate-czne zwycięstwo w zmaganiu się z końcówkowym wariantem "-i". Obserwując jednak współczesne zwyczaje językowe odnoszące się do tego zjawiska, nie mogę się tutaj zdecydować na jednoznaczne prognozy gramatyczne. Są one trudne i nieraz zawodne.

Komentarze

przejdź na forum

Dodajesz jako: Gość

ilość znaków do wpisania:

Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

Zaloguj przez Facebook

Rozrywka

Polska

  • Czytaj nas na iPhone oraz iPad
  • Czytaj nas na Androidzie
  • Czytaj nas na pozostałych telefonach
  • Rozrywka NMEkstraklasa LiveZobacz inne aplikacje

Aktualne wydanie:

"Polska", piątek 25.05.2012

Kup e-wydanie

Prenumerata:

Informacje: 22 201 41 01
Zamówienia z Warszawy bezpośrednio u dystrybutorów:
Ruch SA: 22 581-98-06/24
Kolporter SA: 22 355- 04- 71/73/74/77
GLM: 22 649-41-61 lub 22 649-40-80
e-wydania: www.prasa24.pl; www.e-gazety.pl, www.e-kiosk.pl

Zamów prenumeratę

Reklama:

Polskapresse Sp. z o.o. Oddział Biuro Reklamy w Warszawie

Wiktor Pilarczyk tel. 022 201 41 00

ul. Domaniewska 41
02-672 Warszawa
tel. 22 201-41-00
fax 22 201-41-99
e-mail: reklama.warszawa@polskapresse.pl

Zamów reklamę

Kontakt z redakcją:

ul. Domaniewska 41 (budynek Saturn, II piętro)
02-672 Warszawa
tel. 022 201 42 00, 022 201 42 01
faks 022 201 42 01
redakcja@polskatimes.pl

Napisz do nas

Zapisz się do Newslettera

Reklama

Reklama

Polskapresse sp. z.o.o informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie PolskaTimes.pl podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.
Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.