Wojna wciąż inspiruje historyków

Bożydar Brakoniecki

2010-09-01 08:57:06, aktualizacja: 2010-09-02 14:32:30

W 71. rocznicę wybuchu wojny księgarnie zapełniły się historycznymi hitami naświetlającymi ją ze wszystkich stron.

Z racji przypadającej dziś rocznicy wybuchu II wojny światowej, wydawcy zasypali księgarnie edytorskimi nowościami traktującymi o tym najważniejszym z wydarzeń XX w. Jedne - te z warsztatu historyków wojskowości i polityki - traktują wojnę jako cykl powiązanych ze sobą bitew i dyplomatycznych paktów, inne naświetlają wydarzenia z lat 1939-1945 w aspekcie zjawiska historiozoficznego, a jeszcze inne jako przyczynek do opowiedzenia ludzkich losów.

Zacznijmy od "Zdradzonej Polski" Davida G. Williamsona (wyd. Rebis), o tyle interesującej, że jest próbą przyjrzenia się naszej historii przez obcokrajowca, brytyjskiego badacza dziejów najnowszych.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Williamson potrafi spojrzeć na wydarzenia z września 1939 r. nieco obiektywniej. I rozprawia się z najważniejszymi faktami agresji Niemiec i Sowietów na Polskę. Mamy tu Stalina, czekającego tylko na to, aby zrewanżować się Polakom za 1920 r., i Hitlera, potrzebującego Gdańska, wyciągającego rękę po Prusy Wschodnie i śląski przemysł. Williamson dostrzega też nasze militarne konflikty z Czechosłowacją i wreszcie prawdę o nas samych: wielkim państwie z kiepską armią, którego wodzowie pokładają nadzieję w kawalerii i aliantach. Ale na osłodę przytacza też wyciągnięte z brytyjskich archiwów i mało znane dokumenty o kampanii wrześniowej, w których Anglicy doceniają polskie bohaterstwo.

Solidną historyczną kwerendę przeprowadził też R. W. Byrd, autor "Od kampanii w Polsce do klęski Rzeszy" (wyd. Bellona). Dane wyszperane w archiwach skonfrontował z wojennymi wspomnieniami Karla Rotha (swego teścia), który brał udział w agresji na Polskę jako podoficer Kompanii Technicznej 36. Pułku Pancernego. Potem przeszedł kampanię we Francji, na froncie wschodnim, a wojowanie w imię Hitlera zakończył w Kurlandii. Tu też znajdziemy sporo uznania dla waleczności Polaków, którzy nieźle przetrzepali Niemcom skórę we wrześniu, choćby pod Mokrą, gdzie pułk Rotha dostał wciry od ułanów z Wołyńskiej Brygady Kawalerii.

O wnioski natury prawie filozoficznej pokusił się dla odmiany inny Brytyjczyk - Stephen Bungay - pisząc "Bitwę o Anglię" (wyd. Znak). Warto przypomnieć, że w tym roku przypada 70. rocznica tej legendarnej kampanii. Dla Bungaya podniebne starcia nad Wielką Brytanią dowiodły po raz pierwszy klęki hitlerowskiego pangermanizmu. Armada bombowców rzucona do walki okazała się za słaba wobec garstki zdeterminowanych bohaterów walczących o swoją ojczyznę. Błądząc między opisami walk, statystykami lotniczych dywizjonów, spisami straceń, napotykamy na liczne polonica. Wszak nad Anglią walczyły wówczas cztery polskie dywizjony: dwa bombowe (300 i 301), dwa myśliwskie (302 i 303) oraz 81 polskich pilotów w dywizjonach brytyjskich. W starciach poległo 29 naszych rodaków, co stanowiło 5 proc. ogółu pilotów RAF biorących udział w walkach. Nasi zestrzelili ok. 170 samolotów niemieckich, uszkodzili 36, co stanowiło ok. 12 proc. strat Luftwaffe, a Dywizjon 303 uznany został przez historyków za najlepszą jednostkę lotniczą tej legendarnej bitwy.

Klęsce nazistowskich planów podbicia świata poświęcił uwagę także Rolf Hinze, autor "Aż do gorzkiego końca" (wyd. Rebis), pierwszego kompleksowego opracowania walk na froncie wschodnim. Wie, co pisze, bowiem jako żołnierz niemiecki (rocznik 1922) walczył m.in. pod Stalingradem i Charkowem i był kilkakrotnie ranny. W obozie sowieckim przesiedział trzy lata i swój historyczny wywód ubarwił socjologizującymi uwagami na temat różnicy cywilizacyjnej Niemców i Rosjan. Ale "Aż do gorzkiego końca" to jednak przede wszystkim istna kopalnia wiedzy dla militarystów, wzbogacona dokumentami, mapami, zdjęciami i schematami organizacyjnymi jednostek Wehrmachtu.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Cywilizacyjnemu starciu Wschodu i Zachodu, jakim było pozwolenie na wykrwawienie się powstańczego zrywu w Warszawie przez Rosjan, przyjrzał się Nikołaj Iwanow w tomie "Powstanie Warszawskie widziane z Moskwy" (wyd. Znak). Autor dowodzi, że Stalin działał nie tylko jako zimny strateg, lecz także jako człowiek Wschodu, który nigdy nie zapomni wyrządzonej mu krzywdy. A właśnie jako krzywdę generalissimus pojmował przyjmował zatrzymanie pochodu komunizmu w 1920 r., traktat pokojowy w Rydze i powszechną niechęć Polaków do Rosji Sowieckiej.

Osobny dział to książki opisujące wojnę oczyma jednostek wprzęgniętych w młyny historii. Tu na uwagę zasługują "Losy żydowskich żołnierzy Hitlera" Bryana Marka Rigga (wyd. Rebis), zbiór wspomnień niemieckich Żydów, którzy trafili do nazistowskiej armii. Niektórzy w szeregi Wehrmachtu, niektórzy zaś SS. Jedni byli szeregowymi, inni generałami, jedni wstępowali do wojska na ochotnika, inni ze strachu przed prześladowaniami. Z ich opowieści o frontowych przeżyciach wyłania się mało znana dotąd prawda o ludziach poddanych presji rasistowskich praw.

Prawdziwym wspomnieniowym hitem jest również "Mój Auschwitz" Władysława Bartoszewskiego (wyd. Znak), wywiad rzeka przeprowadzany przez Piotra M. Cywińskiego i Marka Zająca. Przypomnijmy, że 18-letni Bartoszewski trafił do hitlerowskiego łagru 22 września 1940 r., w ramach tzw. drugiego transportu warszawskiego. Oznaczono go numerem 4427. W rozmowie nie ukrywa jednak, że los był dlań łaskawy. Spędził bowiem za drutami niecały rok: został zwolniony 8 kwietnia 1941 r. dzięki wstawiennictwu Polskiego Czerwonego Krzyża. Do książki dodane są wybrane przez prof. Bartoszewskiego teksty oświęcimskie, m.in. "Apel" Jerzego Andrzejewskiego, "W piekle" Zofii Kossak-Szczuckiej i "Pamiętnik więźnia" spisany przez Halinę Krahelską.

Ludzkim dramatom spowodowanym przez wojnę poświęcony jest także tom "Węzły wojny" Krzysztofa Kąkolewskiego (wyd. Zysk i S-ka), wznowienie jego poczytnych ongiś reporterskich tekstów. Na zawartość "Węzłów..." składają się m.in. historia św. Maksymiliana Kolbego, franciszkanina, który w Oświęcimiu oddał życie za współwięźnia, historia pracowników muzeum w Brzezince, pracujących w miejscu przesiąkniętym ludzką krwią, a także losy Ludwika Kalksteina-Stolińskiego, najpierw konspiratora, a później słynnego agenta niemieckiego, który wydał gen. Grota--Roweckiego gestapo. Te opowieści także przybliżają nam jakąś prawdę o tamtej wojnie.

Dodaj komentarz

Drukuj
Wyślij
Dodaj

Rozrywka

Polska

Aktualne wydanie:

Prenumerata:

Informacje: 22 201 41 01
Zamówienia z Warszawy bezpośrednio u dystrybutorów:
Ruch SA: 22 581-98-06/24
Kolporter SA: 22 355- 04- 71/73/74/77
GLM: 22 649-41-61 lub 22 649-40-80
e-wydania: www.prasa24.pl; www.e-gazety.pl, www.e-kiosk.pl

Reklama:

Polskapresse Sp. z o.o. Oddział Biuro Reklamy w Warszawie

Wiktor Pilarczyk tel. 022 201 41 00

ul. Domaniewska 41
02-672 Warszawa
tel. 22 201-41-00
fax 22 201-41-99
e-mail: reklama.warszawa@polskapresse.pl