Książkowe hity na 30-lecie Sierpnia

Bożydar Brakoniecki

2010-08-30 08:41:42, aktualizacja: 2010-08-30 08:45:30

Trzydziestolecie Solidarności to powód nie tylko do hucznych obchodów, ale też wzmożonej pracy księgarzy i wydawców. Na rynek trafiło właśnie sporo nowości naświetlających fenomen legendarnego związku zawodowego ze wszystkich stron - historycznej, socjologicznej i politycznej.

Przegląd literatury solidarnościowej zacznijmy od opasłej (blisko 900 stron) biografii Anny Walentynowicz (1929-2010), pióra Sławomira Cenckiewicza, zatytułowanej "Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki" (wyd. Zysk i S-ka). Autor wziął na historyczny warsztat żywot legendy strajku w Stoczni Gdańskiej i wplótł go w panoramę środowiska robotniczego Wybrzeża, dziejów Wolnych Związków Zawodowych i rodzącej się Solidarności. A przecież dla tej ostatniej Walentynowicz położyła zasługi niebagatelne. Wszak to ona, gdy strajk w stoczni dogorywał, miała odwagę stanąć naprzeciw wychodzących robotników i ponownie zagrzać do walki.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Opowieść Cenckiewicza o skromnej suwnicowej, która zmieniła najnowszą historię Polski, rzucając wyzwanie całemu systemowi, i która wręcz symbolicznie zginęła w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem, cieszy się od premiery niesłabnącym powodzeniem. Co wykorzystał wydawca, wysyłając autora w objazd po kraju. Kto ciekaw, niech zajrzy na stronę wydawnictwa i sprawdzi, gdzie niebawem dr Cenckiewicz będzie promować "Annę Solidarność", a przy okazji opowiadać o trudnych losach Polaków drugiej połowy XX wieku.

Bohaterką kolejnej biografii również jest kobieta. To Henryka Krzywonos, której dziełu przyjrzała się Agnieszka Wiśniewska w tomie "Duża solidarność. Mała solidarność" (Wydawnictwo Krytyki Politycznej). Nie bez przyczyny. To Krzywnos przeszła do historii, gdy 15 sierpnia 1980 r. zatrzymała prowadzony przez siebie tramwaj nr 15 przy gdańskiej Operze Bałtyckiej i obwieściła pasażerom, że "ten tramwaj dalej nie pojedzie". Ów symboliczny gest stał się sygnałem do rozpoczęcia strajku pracowników trójmiejskiej komunikacji. Autorka nie ogranicza się do opisu historycznych zwrotów w życiu bohaterki, pokazuje ją również jako niezłomną działaczkę społeczną, aktywistkę pomocy bliźnim, a także tę, której w 2009 r. Kongres Kobiet Polskich nadał tytuł Polki Dwudziestolecia.

Obie solidarnościowe damy, choć nieraz niewidoczne w cieniu męskich działaczy Solidarności, można oglądać na historycznych zdjęciach Erazma Ciołka, najsłynniejszego fotografa kronikarza związku. Do księgarń trafił najnowszy album jego autorstwa "Solidarność" obejmujący lata 1980-1989 (wyd. IPN). Wykorzystano w nim 250 zdjęć, z których pierwsze przedstawiają strajk w stoczni, a ostatnie - pamiętne wybory parlamentarne 4 czerwca 1989 r. i wybór Tadeusza Mazowieckiego na pierwszego niekomunistycznego premiera powojennej Polski. Album jest pokłosiem wystawy "Fenomen Solidarności. Migawki z dziejów Polski 1980-1981" przygotowanej przez Biuro Edukacji IPN, a która została właśnie otwarta w warszawskiej siedzibie Instytutu przy Marszałkowskiej 21/25.

Edytorsko-historyczną ciekawostką jest również zrealizowany na rocznicę powstania związku IPN-owski projekt "Encyklopedii Solidarności" (wyd. Oficyna Wydawnicza Volumen). Pierwszy tom tego monumentalnego przedsięwzięcia (jego premiera miała miejsce w Gdańsku, w odnowionej stoczniowej Sali BHP) trafił właśnie do sprzedaży. Składają się nań biogramy i hasła rzeczowe oraz szczegółowe kalendarium. Autorzy stawiają sobie za cel zgromadzenie wyczerpującej wiedzy o polskiej opozycji antykomunistycznej w latach 1976-1989. Warto dodać, że projekt ma swoją wersję elektroniczną (Encyklopedia-solidarnosci.pl), gdzie przeczytać można również ok.

∨ Czytaj dalej

Reklama

90 tys. stron solidarnościowej prasy podziemnej.

Z kolei autorzy wydawnictwa albumu "Droga do Solidarności. Lata 1975-1980" (wyd. Karta) postawili sobie za cel naświetlenie historyczno-socjologicznego tła, na którym wybuchnął robotniczy sprzeciw. Bowiem - jak dowiadujemy się z "Drogi" - historyczny strajk w Gdańsku nie wziął się z niczego, był raczej finałem długiego, trwającego w drugiej połowie lat 70. procesu "wyzwalania" się z okowów socjalizmu.
Tej akurat tezie trudno zresztą zaprzeczyć. Solidarność miała swoje korzenie w społecznej ruchawce lat 70., kiedy powstały Wolne Związki Zawodowe, KOR oraz ROPCiO i zaczęły się pojawiać bezdebitowe wydawnictwa. Gdy w czerwcu 1979 r. do Polski przyleciał Jan Paweł II ze swoją pierwszą pielgrzymką, proces uświadomienia społecznego był już bardzo zaawansowany. Czego można zresztą dowiedzieć się z obficie cytowanych dokumentów, wspomnień, dzienników, przemówień i fotografii, które do tego albumu wybrała Agnieszka Dębska.

Książkowych analiz, wspomnień, zbiorów dokumentów i przyczynków do kolejnych badań można wymienić całkiem sporo. Wspomnijmy więc jeszcze o innych książkach nawiązujących tematycznie do 30. urodzin Solidarności. Na przykład o rozprawie "Kryptonim »Klan«. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ »Solidarność« w Gdańsku. Tom 1: wrzesień 1980 - wrzesień 1981" (wyd. IPN). Autorzy, m.in. Marzena Kruk, Radosław Żydonik i Sławomir Cenckiewicz (wstęp), naświetlają kulisy działania Wydziału III "A" KW MO w Gdańsku w momencie powstawania związku aż do stanu wojennego. To unikalny zbiór dokumentów, zważywszy, że większość spłonęła pod koniec lat 80., kiedy bezpieka zacierała ślady swojej działalności.

Ciekawie prezentuje się także albumowa 70-stronicowa broszura "Solidarność (1980-1989)" (wyd. IPN) przybliżająca historię powstania i działalności związku w sposób popularnonaukowy. Na razie opublikowano ją w językach polskim i angielskim, ale przygotowywane są również wersje niemiecka, francuska, rosyjska i japońska. Na uwagę zasługuje również tom "Solidarna Gdynia. Sierpień 1980" napisany przez Dorotę Sadowską i Edwarda Szmita (wyd. Verdi Causa Małgorzaty Sokołowskiej). Ilustrowana zdjęciami publikacja dokumentuje dzień po dniu to, co działo się w czasie strajku sierpniowego w Gdyni. Książka zawiera m.in. relacje protestujących robotników, działaczy partyjnych, funkcjonariuszy MO, SB oraz tajnych donosicieli.
Poszukiwaczy prawdy o tamtych wydarzeniach zainteresuje zapewne także wznowiony po ćwierćwieczu reporterski tom "Szczecin: Grudzień - Sierpień - Grudzień" autorstwa Małgorzaty Szejnert i Tomasza Zalewskiego (wyd. Walkowska) opisujący wydarzenia związane z podpisaniem 30 sierpnia 1980 r. tzw. porozumień sierpniowych w Szczecinie.

Dodaj komentarz

Drukuj
Wyślij
Dodaj

Rozrywka

Polska

Aktualne wydanie:

Prenumerata:

Informacje: 22 201 41 01
Zamówienia z Warszawy bezpośrednio u dystrybutorów:
Ruch SA: 22 581-98-06/24
Kolporter SA: 22 355- 04- 71/73/74/77
GLM: 22 649-41-61 lub 22 649-40-80
e-wydania: www.prasa24.pl; www.e-gazety.pl, www.e-kiosk.pl

Reklama:

Polskapresse Sp. z o.o. Oddział Biuro Reklamy w Warszawie

Wiktor Pilarczyk tel. 022 201 41 00

ul. Domaniewska 41
02-672 Warszawa
tel. 22 201-41-00
fax 22 201-41-99
e-mail: reklama.warszawa@polskapresse.pl