Fedyszak-Radziejowska: Dinozaury nie wyginą. Premier i PO powinni teraz inaczej traktować opozycję

Fedyszak-Radziejowska: Dinozaury nie wyginą. Premier i PO powinni teraz inaczej traktować opozycję

2010-04-22 19:00:51, aktualizacja: 2010-04-24 21:47:04

Premier i PO powinni teraz inaczej traktować opozycję. Polacy jej potrzebują, bo nadal będziemy się różnić. Musimy nauczyć się siebie szanować - proponuje w rozmowie z Barbarą Stefańską socjolog dr Barbara Fedyszak-Radziejowska.

Tragiczne wydarzenia połączyły wszystkich Polaków, niezależnie od poglądów.
Nie w pełni zgadzam się z tą diagnozą. Jesteśmy społeczeństwem podzielonym. Bardzo wielu spośród nas nie bierze udziału w żałobie, pogrzebach i nie ogląda tych uroczystości.

Kim są więc ci, którzy wyszli tłumnie na ulice?
To ludzie, którzy nie uwierzyli w wykreowany wizerunek prezydenta, niezależnie od posiadanych poglądów politycznych. Część z nich stanowią zwolennicy Lecha Kaczyńskiego, których chciano zepchnąć do niszy. Śmierć prezydenta i atmosfera żałoby sprawiły, że mogli wyjść z flagami i powiedzieć: "Jesteśmy. I zamierzamy być.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Nie zmieniamy swoich poglądów. Bardzo boleśnie przeżywamy odejście polityków, którzy nas reprezentowali. Ale nie znikniemy. Dziękujemy ci za wszystko, panie prezydencie. Będziemy czuwać przy twojej trumnie". O tych ludziach pisało się, że reprezentują tradycyjny patriotyzm, pochodzą z małych miasteczek. Niektórzy publicyści - jak Ireneusz Krzemiński - chcieli ich uznać za mniejszość bezpowrotnie odchodzącą w przeszłość. Ci, których wyśmiewano za tradycyjny patriotyzm, pokazali, że żyją i mają się dobrze. Można z nimi toczyć spór, ale nie wolno ich już poniżać

Wielu stojących w kolejkach, by oddać hołd parze prezydenckiej, mówiło: "Nie głosowałem na Lecha Kaczyńskiego".
Istnieje liczna grupa świadomych obywateli demokratycznego państwa, którzy wiedzą, że tworzymy wspólnotę, której członkowie mogą różnić się politycznie, ale razem odpowiadają za kondycję demokracji, za państwo oraz jego instytucje. I to ich łączy. Przyszli, ponieważ chcą takiej demokracji, w której szanuje się przeciwników politycznych - także wtedy, gdy się z nimi toczy merytoryczny spór.

Co będzie dalej?
Mamy szansę, by zmienić szczególną nonszalancję polityków w traktowaniu politycznych rywali. Dobrym przykładem jest wypowiedź brzmiąca przed katastrofą niewinnie, ale już znacznie mniej dowcipnie po katastrofie. Padła z ust premiera w sejmowej debacie pod adresem opozycji: "Jeśli nie będziecie z nami współpracować, wyginiecie jak dinozaury". Potraktowano to zdanie jak normalność, jednak w dojrzałych demokracjach Europy Zachodniej tak się nie mówi do polityków opozycji. Dla wszystkich uczestników życia politycznego jest oczywiste, że słabość opozycji stanowi potencjalne zagrożenie dla demokracji. System demokratyczny trwa, dopóki istnieje alternatywa dla partii rządzącej. Nieco inaczej jest w Rosji, gdzie dominuje wielka partia Jedna Rosja, a procedury demokratyczne uwiarygodnia kilka malutkich, które nie mają realnych szans na przejęcie władzy. To dobry przykład systemu zwanego czasami demokracją fasadową.

Poprawi się jakość polskiej demokracji?
Być może rządzący, ktokolwiek to będzie, już nigdy nie pozwolą sobie na powiedzenie do opozycji: "Wyginiecie jak dinozaury". Ale w historyjki o tzw. pojednaniu Polaków nie wierzę. Nie przewiduję powstania Polskiej Zjednoczonej Partii Obywatelskiej ani jedności moralno-politycznej narodu tworzącej coś na kształt Frontu Jedności Narodowej. Tak już było w PRL. Dlatego proszę, by nie zamienić procesu dojrzewania społeczeństwa do wspólnoty obywatelskiej w banał i swoistą paplaninę o ślicznym pojednaniu narodowym.

Ale przecież jest jakieś dobro wspólne.
Oczywiście, że polityka to troska o dobro wspólne, ale pomimo (!) różnic poglądów, a nie za cenę ich ujednolicenia.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Jedni pytają o śledztwo w sprawie przyczyny katastrofy pod Smoleńskiem i apelują: prosimy o komunikaty o przebiegu dochodzenia. Inni protestują: dosyć niepokojów i jątrzenia. Dobro wspólne jest po obu stronach, chociaż niekoniecznie tak samo rozumiane. W debacie publicznej każdy ma prawo merytorycznie przedstawić swoje racje bez lęku, że narazi się na szyderstwo. Decyzja, którą koncepcję realizować, należy do wyborców, by potem nie mówić: co ONI nam zrobili?

Jak zatem ma wyglądać polityczna walka w Polsce?
Mamy szansę zmienić kształt debaty i spierać się merytorycznie, nawet używając ostrych słów. W czasie prawyborów w USA pomiędzy Barackiem Obamą a Hillary Clinton toczyła się bardzo ostra walka, ale rywale nie poniżali się wzajemnie. Ocena kompetencji lub ich braku jest normalna, gdy politycy nie znają stolic państw, o których mówią, lub gdy mylą polityków i kraje, które ci reprezentują. Nikt jednak nie mówi: "dorżniemy watahę" czy "wyginiecie, jeśli nie poprzecie naszych rozwiązań". Demokracja ma nas chronić przed zawłaszczeniem debaty przez jedną ideologię, jedną partię i jedną elitę.

To, jacy będą politycy, zależy również od społeczeństwa.
Obywatele mają głos raz na cztery lata, kiedy wrzucają kartkę do urny wyborczej. Na co dzień działania polityków oceniają elity opiniotwórcze, czyli dziennikarze i eksperci. I to oni decydują, na ile prostactwo, chamstwo czy konformizm zdeformują kształt debaty publicznej. Jeśli zostaną nazwane po imieniu i krytycznie ocenione, mogą spowodować lęk polityków przed przegraną i rezygnację z niegodnych zachowań. Dlatego od publicystów, ekspertów i dziennikarzy zależy, czy politycy będą przynosić penisy na konferencje prasowe.

Jaki wpływ na kampanię wyborczą będzie miała smoleńska tragedia?
Mam wrażenie, że kampania może być ostra, jeśli PO straci swoją przewagę w sondażach. Mam nadzieję, że jej politycy nie doprowadzą do rezygnacji z wyborów na rzecz plebiscytu i głosowania na jednego kandydata. To byłby powrót do PRL.

Janusz Śniadek stwierdził, że teraz mamy szansę na nową solidarność.
Jego wystąpienie było naprawdę ważne. Śniadek przypomniał solidarnościową przeszłość prezydenta i jego funkcję wiceprzewodniczącego NSZZ "Solidarność". Ostatnie dni pokazały, że ten system wartości ma do dziś w Polsce gorących zwolenników. Solidarność przez małe "s" polega na szacunku dla człowieka, na poczuciu wspólnoty. "Jedni drugich brzemiona noście" - przypominał list św. Pawła Jan Paweł II, mówiąc o solidarności przez małe "s". Nie mówił: jedni drugim insygnia władzy noście i pomagajcie silnym, bo to korzystne.

W obecnych okolicznościach istnieją warunki ku temu, żeby wskrzesić ducha solidarności?
Nie mam wątpliwości, że są.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Ale to nie znaczy, że wszystkie grupy społeczne i polityczne chciałyby doń wrócić. Część reprezentuje inną wizję świata: wolnego rynku bez ograniczeń i konkurencji, w której wygrywają tylko najlepsi. Nie uważam ich poglądów za niedopuszczalne. W demokratycznych wyborach, po merytorycznej debacie Polacy mają prawo wybrać. Jednak część z nas tęskni do sytuacji jednej narracji i jednej partii. I ten sposób myślenia uważam za prawdziwe zagrożenie.

Wydarzenia z ostatnich dwóch tygodni są porównywane do kwietnia 2005 r. Czy coś pozostało po tym wielkim poruszeniu wywołanym śmiercią Jana Pawła II?
Bardzo dużo. Sondaże pokazują, że po 2005 r. pogłębiła się postawa ochrony życia poczętego, nadal jesteśmy wielkimi zwolennikami rodziny, ludzie przestali się wstydzić wiary, pojawiło się mnóstwo organizacji pozarządowych budowanych wokół Kościoła. Czy należało oczekiwać, że Polakom wyrosną skrzydła i pofruną na herbatkę do Pana Boga? Nasza religijność pogłębia się. Oczywiście, nie dotyczy to wszystkich, bo dlaczego mieliby zmieniać się niewierzący? Dla nich po prostu umarł wielki Polak.

Czy ta tragedia zmieni Polaków?
Nie pytajmy, czy zmienią się zwykli ludzie, lecz czy zmienią się politycy, środowiska opiniotwórcze i możni polskiego świata. Więcej wymagajmy od polityków.

Rozmawiała Barbara Stefańska

Dodaj komentarz

Drukuj
Wyślij
Dodaj