Polska » Opinie » Polska zyskuje najwięcej, gdy jest niegrzecznym dzieckiem...

Polska zyskuje najwięcej, gdy jest niegrzecznym dzieckiem Europy

Data dodania: 2010-01-03 22:52:11 ▪ Ostatnia aktualizacja: 2010-01-03 22:52:11

Grzegorz Kostrzewa-Zorbas

Prześlij ▪ Drukuj

Dodaj:

Polska zyskuje najwięcej, gdy jest niegrzecznym dzieckiem Europy

Gdybyśmy na początku lat 90. postępowali według rad zachodnich polityków, bylibyśmy dziś biedną i smutną prowincją wschodniego imperium "z ludzką twarzą". Na szczęście postępowaliśmy odwrotnie i tak powinniśmy działać w przyszłości

W sprawach zagranicznych nic nie jest takie, na jakie wygląda. Widziałem ten mechanizm od środka, biorąc udział w narodzinach dyplomacji i polityki obronnej wolnej Polski. Byłem doradcą liderów Solidarności od czasów głębokiego podziemia do połowy 1990 r., a potem kolejno wicedyrektorem Departamentu Europy MSZ odpowiedzialnym za politykę wschodnią i środkowoeuropejską, dyrektorem Departamentu Planowania MSZ i dyrektorem Biura Polityki Obronnej MON do chwili, gdy dla Polaków zimna wojna skończyła się ostatecznie w połowie 1992 r. umową o wyjściu armii rosyjskiej. Globalna zmiana, której Polska była liderem, musi być przedstawiana bez rocznicowej i podręcznikowej idealizacji.

∨ Czytaj dalej

Podając twarde fakty, nie zamierzam umniejszać polskiego sukcesu. Przeciwnie - chcę pokazać, że był trudniejszy, niż wygląda, zatem cenniejszy jako punkt wyjścia do nadchodzących wyzwań przyszłości.

Dla polskiej polityki zagranicznej przełomowy był nie rok 1989, lecz 1990 (podobnie jak dla reform ekonomicznych). Przez pierwsze miesiące powstałego we wrześniu 1989 r. rządu premiera Tadeusza Mazowieckiego rozwijała się dopiero debata nad odejściem od polityki zagranicznej PRL (tak jak nad planem Leszka Balcerowicza, który zrywał z komunizmem w gospodarce). Trwały przygotowania, rozmowy z Zachodem i misje na Wschód, podejmowane częściej przez obóz polityczny Solidarności niż przez koalicyjną Radę Ministrów z udziałem PZPR. Nową oficjalną politykę zagraniczną państwa polskiego wyzwolił upadek komunizmu w kilku innych krajach Europy Środkowo--Wschodniej w końcu 1989 r., a spośród wydarzeń krajowych - samorozwiązanie PZPR, czyli zniknięcie jednej ze stron porozumienia Okrągłego Stołu na początku 1990 r. Wielka gra mogła rozwinąć się w pełni.
Dwadzieścia lat później XXI w. jest dynamiczny i pełen wyzwań.

Zamiast "końca historii" po zimnej wojnie nastąpiło przyspieszenie. Porządek globalny zmieniał się dawniej co około 100 lat - tyle czasu dzieliło na przykład wojny rewolucyjnej Francji i Napoleona od pierwszej wojny światowej. Teraz próby zmiany zdarzają się co około 10 lat. W dziesiątą rocznicę końca zimnej wojny wybuchła wojna terrorystyczna islamizmu przeciw cywilizacji zachodniej i innym cywilizacjom, a Amerykanie ogłosili, że "nic już nie będzie jak dotąd". Od 2008 r. światowy kryzys gospodarczy odwraca układ sił w świecie, wynosząc Chiny na głównego partnera i zarazem rywala Stanów Zjednoczonych oraz spychając na śmietnik historii oligarchiczną grupę mocarstw bogatej Północy (G7, a z dodatkiem Rosji - G8). Rolę światowego centrum decyzyjnego przejmuje szeroka G20 mająca mocną reprezentację wschodzącego Południa, które po raz pierwszy zrównało się wpływem politycznym z Północą. Na powitanie drugiego dziesięciolecia XXI w. Unia Europejska wprowadza w życie traktat z Lizbony, co może oznaczać, że w globalnej grze pojawi się nowe supermocarstwo. Bogata w wydarzenia teraźniejszość zapowiada, że w przyszłości niemożliwe znów będzie stawać się możliwe w globalnej skali - na dobre lub złe.

Zatem doświadczenie sprzed 20 lat jest bezcenne. Zwłaszcza że przepaść oddziela w nim prawdę od pozorów. Kto wierzy w politycznie poprawny obraz tamtych wydarzeń, przy następnej globalnej zmianie będzie bezradny. Trzeba przyjrzeć się prawdziwemu mechanizmowi. Rozwiać złudzenia, które są zarazem świadomymi kłamstwami historycznymi głoszonymi przez coraz liczniejszych ojców sukcesu, bo kto nie chce być ojcem Europy wolnej i zjednoczonej?

Prawda i złudzenia sprzed 20 lat
Złudzenie pierwsze: Zachód chciał wyzwolenia Wschodu. Wersja maksymalna: Wschód został wyzwolony przez Zachód, przez amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana z brytyjską premier Margaret Thatcher lub zachodnie wywiady. W rzeczywistości główny nurt zachodniej polityki i opinii publicznej bał się końca dwubiegunowego systemu globalnego jak końca świata. Wierzył, że naruszenie "rów- nowagi strategicznej" bloków spowoduje trzecią wojnę światową i atomową zagładę ludzkości. Pochwały dwubiegunowości jako gwarancji stabilnego pokoju i spokoju były wszechobecne w oficjalnych doktrynach, w podręcznikach akademickich i mediach.

∨ Czytaj dalej

Na 20-lecie upadku muru berlińskiego ujawniono dokumenty dowodzące strachu i oporu państw zachodnich - zwłaszcza zachodnioeuropejskich - przed demontażem nawet tego małego kawałka żelaznej kurtyny. Zachód zaakceptował zjednoczenie Niemiec dopiero, gdy stało się ono faktem dokonanym. A zapaść małych Niemiec wschodnich był wydarzeniem drobnym przy rozpadzie wielkiego bloku wschodniego. Tym bardziej Zachód opierał się przed zjednoczeniem całej Europy, cywilizacji europejskiej i atlantyckiej.

Najostrzejszy szok w zachodnich kręgach dyplomatycznych i wojskowych budziło zawiązywane od połowy 1990 r. partnerstwo polsko--ukraińskie. Publikowaną w polskiej prasie mapę Polski i Ukrainy jako strategicznej osi, przecinającej kontynent od Bałtyku do Morza Czarnego i kładącej kres rosyjskim ambicjom imperialnym w Europie, pokazywałem podczas wizyt między innymi w Pentagonie i największym amerykańskim instytucie strategii wojskowej i polityki międzynarodowej RAND, tworzącym także strategię NATO. Amerykańscy stratedzy nie wierzyli własnym oczom i przestrzegali, że Moskwa dla obrony kluczowej części imperium użyje wszelkich środków, włącznie z międzykontynentalną bronią atomową.

Polska pod rządami ludzi Solidarności nie dała się wtłoczyć w zimnowojenne myślenie. Nie przestraszyliśmy się zarzutów o polityczną nieodpowiedzialność i niepoprawność. Warszawa wspólnie z Pragą i Budapesztem rozwiązała w latach 1990-91 instytucje bloku, czyli "zewnętrznego imperium": Układ Warszawski i Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. Najtrudniejsze było wyprowadzenie z Polski armii sowieckiej, która przed finałem negocjacji w 1992 r. zdążyła stać się armią rosyjską (przedstawiłem to w tekście "Rosja słucha twardzieli" w "Polsce" z 20-21 września 2008 r.). Dyplomacja polska działała bez inspiracji i zachęty ze strony rządów państw zachodnich ani władz NATO. Naszym oparciem była Grupa Wyszehradzka złożona wówczas z tylko trzech państw środkowoeuropejskich. Opanowaliśmy fundamentalną w polityce zagranicznej sztukę budowania koalicji i unikania izolacji. Dzięki Wyszehradowi w izolacji znalazł się broniący bloku Związek Sowiecki. Zachód nie uznawał Wyszehradu za część "architektury Europy", jak zawsze obawiając się samodzielności Europy Środkowej.

Nie zawahaliśmy się też przed ofensywą polityczną na "wewnętrzne imperium" - terytorium ZSRR. Temu służyła "dwutorowa polityka wschodnia" Polski. Zaproponowana zimą 1989-90 w moim memoriale dla Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego i rządu koncepcja ta oznaczała utrzymywanie stosunków z władzami Związku Sowieckiego, dopóki istniały, i równoległe budowanie partnerstwa z Ukrainą i innymi republikami europejskimi, które zmierzały ku niepodległości. Dopiero w ostatnich miesiącach rozpadu ZSRR do "dwutorowej polityki wschodniej" przekonał się ówczesny prezydent USA George Bush ojciec i użył tych słów w swoim oficjalnym wystąpieniu. Ale Polskę trudno było dogonić, bo tymczasem rząd premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego zdecydował, że będzie ona pierwszym państwem świata, które oficjalnie uzna niepodległość Ukrainy. Z tego aktu odwagi i wyobraźni płyną korzyści do dzisiaj i płynąć będą przez pokolenia.

Drugie złudzenie dotyczy samej Polski. Nietrudno uwierzyć, że gdy "4 czerwca 1989 r. skończył się w Polsce komunizm" - jak ogłosiła Joanna Szczepkowska w TVP - to niezwłocznie zaczęła się nowa polityka zagraniczna godna niepodległego państwa. Naprawdę siła bezwładu starego systemu, w tym przyzwyczajeń myślowych, długo utrudniała i opóźniała przekroczenie historycznego progu. "Pamięć materiału" była przemożna wśród zastanych kadr polityki zagranicznej, także zagranicznej polityki wojskowej i gospodarczej. Rozlegały się żale po Układzie Warszawskim i gospodarczych strukturach bloku, a nawet bazach armii sowieckiej. "Z czym zostanie Polska?" - pytano, i ostrzegano - "zawiśnie w próżni na wprost zjednoczonych, więc potężnych Niemiec".

∨ Czytaj dalej

Samodzielna polityka zagraniczna nie była planowana przy Okrągłym Stole ani potem w programie Komitetu Obywatelskiego Solidarności podczas wyborów kontraktowych z czerwca 1989 r. Nie zapowiadano wtedy żadnej aktywności Polski na rzecz zmiany globalnego porządku. Przeciwnie - polityka zagraniczna i wojskowa miały być lojalne wobec bloku i w ten sposób chronić przed zewnętrznym naciskiem krajowe reformy, przede wszystkim gospodarcze. Pustkę po komunizmie próbowała zatem wypełnić prorosyjska doktryna geopolityczna Romana Dmowskiego i narodowej demokracji. Podobnie jak komunizm utrzymywałaby Polskę w zależności od Wschodu i izolacji od Zachodu. Odpowiadała kadrom po PRL i kusiła działaczy Solidarności.

Mogła stać się płaszczyzną trwałego i zgubnego porozumienia. Udało się ją przezwyciężyć i odrzucić, bo większość ludzi Solidarności zaufała swoim prozachodnim ideałom i marzeniom. Najśmielsze się spełniły. Ale nie spełniły się łatwo. Tego dotyczy złudzenie trzecie: Polska wraz z innymi krajami Europy Środkowej znalazła się po upadku komunizmu na gotowej, prostej i przyjaznej drodze do organizacji zachodnich - jak dojrzałe jabłko tylko czekała, aż spadnie do koszyka troskliwie złożonych dłoni NATO i Wspólnoty Europejskiej, dzisiejszej Unii. W rzeczywistości pierwszą reakcją zachodnich rządów na rozpad bloku wschodniego było namawianie nas do jego odtworzenia w cywilizowanej wersji albo oferowanie buforowych przybudówek do Zachodu, tak czy inaczej bez ostatecznego zatarcia żelaznej kurtyny.

W Polsce nastąpił festiwal wymyślanych przez Zachód pomysłów na urządzenie Europy Środkowej poza Zachodem. "Neutralność" postulowały liczne wpływowe postacie i środowiska, włącznie z Janem Nowakiem Jeziorańskim i największą wtedy partią polityczną w Polsce - Unią Demokratyczną (do czasu rządu premier Hanny Suchockiej, powstałego w drugiej połowie 1992 r.). Promowano również "równy dystans do Wschodu i Zachodu". Pozytywnie rozważano "finlandyzację" widzianą jako postęp w porównaniu z blokiem, a nie jako pułapkę, i jako częściowe wyzwolenie, a nie częściowe zniewolenie.

To wszystko głosili między innymi niektórzy ministrowie lub wiceministrowie solidarnościowych rządów. Wreszcie Lech Wałęsa jako prezydent RP najpierw wprowadził do obiegu, a potem odrzucił hasła "NATO bis" i "EWG (Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej) bis", wynalezione w Waszyngtonie i Brukseli. Później Wałęsa okazał się najbardziej zbuntowanym mężem stanu Europy Środkowej i Wschodniej, gdy zażądał otwarcia NATO na Europę Środkową i uzyskał taką zapowiedź od prezydenta USA Billa Clintona. Po latach Clinton zrobił z rozszerzenia sojuszu atlantyckiego główny sukces zagraniczny swojej prezydentury, a Polska dołączyła do Zachodu autentycznego zamiast taniej imitacji.

Czwarte złudzenie to brak potrzeby walki. W rzeczywistości międzynarodowa gra miała - i zawsze ma - brutalne formy. Z biegiem czasu utrwala się obraz radosnego rozpadu imperium, kostek domina przewracających lekko i bezpiecznie jedna drugą jak na obchodach rocznicowych w Berlinie. Ale pod niektóre kostki podkładano miny pułapki - nie teraz w Berlinie, lecz 20 lat temu na Wschodzie.
Największą taką miną, jeszcze nigdy publicznie nieujawnioną, był sowiecki plan wywołania zderzenia i wzajemnej anihilacji ruchu Solidarności i jego litewskiego odpowiednika - Sajudisu.

Ofiary były starannie dobrane: Solidarność jako lider zmiany w całym bloku, a w szczególności w "imperium zewnętrznym", Sajudis zaś jako główna siła rewolucji w "imperium wewnętrznym". Sowiecki aparat władzy pod przywództwem Michaiła Gorbaczowa miał stałą metodę, do której się publicznie przyznawał dla wzmocnienia efektu odstraszania. Na dążenia niepodległościowe republik sowieckich odpowiadał rozbudzaniem ruchów odśrodkowych w ich własnych granicach, według modelu: Gruzja chce oddzielić się od Związku Sowieckiego? Kreml przypomina, że Abchazja chce oddzielić się od Gruzji. Cel stanowiły dyskredytacja i paraliż.

Na Litwie rozgrywka była arcymistrzowska, bo polscy działacze sowieckiej partii komunistycznej i redakcja polskiej gazety "Czerwony Sztandar" głosili niewinnie i szlachetnie brzmiący postulat "autonomii terytorialnej".

∨ Czytaj dalej

Wszyscy wiedzieli, o co chodziło, ale kto odważyłby się zwalczać "autonomię"? Drugie miejsce akcji rozwijającej się tragedii spod pióra KGB znajdowało się w Polsce, gdzie krążył pomysł ogłoszenia "dwóch państw polskich" na pozorny wzór dwóch państw niemieckich - "Polską wschodnią" byłaby Wileńszczyzna z przyległościami - a na koniec "zjednoczenia Polski", także za rzekomo niemieckim przykładem. To niebezpieczeństwo wojny musieliśmy odeprzeć za wszelką cenę.

W pierwszych dniach istnienia rządu Mazowieckiego, po uzgodnieniu z Bronisławem Geremkiem jako przewodniczącym OKP, pojechałem do Wilna i Kowna z misją zachęcenia działaczy polskich na Litwie, aby zamiast "autonomii" zaczęli żądać od Litwinów przestrzegania norm europejskich w sprawach mniejszości narodowych i samorządu terytorialnego, w tym wysokich standardów Rady Europy i Konferencji (dziś Organizacji) Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. Oraz z równoczesną misją zapewnienia Sajudisu i innych sił litewskich, że Solidarność nie popiera roszczeń terytorialnych wobec sąsiadów Polski. Litwini okazywali zaufanie i manifestowali swój rozmach i niezachwianą wolę zwycięstwa. Widziałem między innymi drukowane na Litwie i rozwożone po całym ZSRR publikacje dla ruchów wolnościowych innych narodów i grup etnicznych, nawet dla rdzennej ludności wyspy Sachalin na Pacyfiku. Zderzenie dynamicznej Polski z dynamiczną Litwą zniszczyłoby nadzieje całego bloku.

Jednak rozwiązanie europejskie wygrało. Wiele potrzeb Polaków na Litwie jeszcze nie zostało zaspokojonych, ale teraz wszyscy zainteresowani udają się po sprawiedliwość do Brukseli i Strasburga, a nie do Moskwy. Europa pokazała swoją moc.

Następne 10 lat: ambitna Polska w ambitnej Europie
Polacy wypełnili wiele misji trudnych i ryzykownych, a Polska w wielkiej grze wygrała dużo, włącznie z członkostwem w NATO i Unii Europejskiej, nie dlatego, że taka była "dziejowa konieczność" lub wyrok bogów Olimpu - czyli mocarstw świata - lecz dlatego, że zachowywaliśmy wolną wolę i nie godziliśmy się z losem. Gdybyśmy kierowali się wskazaniami zachodnich rządów i ambasadorów, to Polska byłaby dziś biedną, smutną i senną prowincją wschodniego imperium "z ludzką twarzą". W okresie rozpadu bloku stały przedstawiciel (de facto ambasador) Wspólnoty Europejskiej na Polskę krążył po pałacach i gmachach władzy w Warszawie z przestrogą, aby nie likwidować Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG), bo zerwanie komunistycznych więzi wywoła ekonomiczną katastrofę.

Zrobiliśmy dokładnie odwrotnie, dzięki temu przestawiając gospodarkę na wolny rynek międzynarodowy - a zwłaszcza zachodni - co było konieczną podstawą do modernizacji i rozwoju, jak wiedzą również komuniści, ale chińscy. W czasach rozpadu ZSRR amerykański ambasador w Warszawie pouczał polskich polityków i dyplomatów, że Polska nie powinna interesować się Ukrainą. Postąpiliśmy dokładnie odwrotnie, dzięki temu uprzedzając niebezpieczeństwo odnowienia się dawnych konfliktów ukraińsko-polskich i kładąc fundament pod partnerstwo wzorem fran- cusko- niemieckim.

Wniosek na teraźniejszość i przyszłość z prawdziwego przebiegu przełomowych wydarzeń minionego 20-lecia jest jasny: do sukcesów prowadzi zachowywanie własnej tożsamości, samodzielne myślenie, tworzenie międzynarodowych koalicji z myślącymi podobnie oraz umacnianie międzynarodowych instytucji i standardów. W duchu tożsamości i samodzielności nie wychowywały się stare kadry polityki zagranicznej w czasach bloku ani - mimo wszystkich pozytywnych różnic sytuacji - nowe kadry od połowy lat 90., gdy Polska była petentem w żmudnych negocjacjach akcesyjnych i procesach dostosowawczych przed ostatecznym wstąpieniem do organizacji zachodnich. Młody dyplomata z mniejszego i słabszego od Polski kraju kandydującego szczerze wyraził zdziwienie na konferencji międzynarodowej: "To w Unii można mieć własne zdanie?".

∨ Czytaj dalej

Nie tylko można. Unia tego potrzebuje. NATO też tego potrzebuje.

Traktat z Lizbony oznacza dla polskiej polityki zagranicznej systemową zmianę, większą niż oznaczało wstąpienie Polski do słabiej zintegrowanej Unii Europejskiej w 2004 r. Poziom europejski (unijny) polityki przestanie być okazjonalnym dodatkiem do poziomu krajowego. Uzyska wagę co najmniej równorzędną. Polska jako gracz będzie miała najwięcej do wygrania - lub przegrania - poprzez wpływanie na politykę wspólną. W sprawach miary supermocarstwowej "my" będzie równoznaczne z "Europejczycy".

Pierwsze i pilne wyzwanie dla Polski wewnątrz UE to spowodować wyciągnięcie wspólnych wniosków z klęski szczytu klimatycznego ONZ w Kopenhadze. Unia powinna porzucić rolę prymusa nakładającego na siebie największe obowiązki ekologiczne i ograniczenia rozwojowe, bo to nie działa na resztę świata. W przygotowywanej nowej unijnej strategii zrównoważonego rozwoju trzeba unikać ekoreligii, a wybrać przyspieszenie wzrostu opartego o technologie bardziej czyste i energooszczędne, bo nowocześniejsze. Na przykład zbudować w całej Unii naprawdę pojemne i niezawodne sieci telekomunikacyjne, zarazem naprawdę tanie, aby mogły dużo częściej zastępować podróże, a zwłaszcza ruch samochodowy. Polski głos powinien brzmieć: nie przerabiajmy Europy na park przyrody, lecz park cywilizacji.

Równocześnie Bruksela przygotowuje nową strategię lizbońską obejmującą kapitał ludzki, wiedzę i innowację. Będzie to nadrzędna strategia gospodarcza UE. Razem ze strategią zrównoważonego rozwoju określi kształt następnej unijnej perspektywy finansowej na lata 2014-2020. Ogłoszony przez ustępującą Komisję Europejską projekt pod tytułem "UE 2020" lekceważy zasady spójności terytorialnej i so- lidarności. Zagrożone mogą być fundusze rozwojowe, bez których Polska - jak wiele innych krajów członkowskich - stałaby się wieczną peryferią Europy Zachodniej. Obrona zarazem zasad i funduszy jest dla Polski drugim wyzwaniem.

Podobnie zapowiada się trzecie wyzwanie dla Polski w Unii: promować polskie koncepcje reformy wspólnych polityk sektorowych, w tym polityki regionalnej, energetycznej i rolnej. Wszystkie są również związane z funduszami. Po wejściu w życie traktatu z Lizbony - i po przyjęciu nadrzędnych strategii - będą zmieniane najgłębiej w swojej historii.

W połowie kadencji Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, czyli na przełomie lat 2011 i 2012, pojawi się czwarte wyzwanie dla Polski - następna reforma ustroju UE. Będzie już wstępnie wiadomo, na ile traktat z Lizbony się sprawdza. Czy przewodniczący Rady Europejskiej Herman Van Rompuy sprosta zadaniom godnym Franklina Roosevelta i Ronalda Reagana? Czy Catherine Ashton - jeżeli Parlament w Strasburgu zatwierdzi skład Ko- misji z nią jako wysokim przedstawicielem do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa - okaże się nowym Jamesem Monroe albo Henrym Kissingerem?

Wśród Europejczyków - w tym Polaków - może rosnąć przekonanie, że demokracja i skuteczność wymagają bezpośrednich wyborów prezydenta Europy. Lub że trzeba istotnie wzmocnić wspólną armię, aby Unia mogła stosować komplet instrumentów polityki zagranicznej, właściwy supermocarstwom: dyplomację, gospodarkę, "miękką siłę" kulturową i twardą siłę militarną.
Dla Unii Europejskiej jako całości - dla nas Europejczyków - wyzwanie pierwsze i największe to przejmować przywództwo w świecie. Konferencja kopenhaska pokazała anarchię zamiast przywództwa. Nie można dopuścić do utrwalenia się zwyczaju, że o najważniejszych sprawach świata próbuje - jak w Kopenhadze - decydować G2 (nie G20) złożona z USA i Chin, bez Europy.

∨ Czytaj dalej

Unia Europejska ma potencjał, aby swoje "nic o nas bez nas!" - nic o Europie bez Europy - zawsze egzekwować. Więcej, nic o świecie bez Europy. Potrzebne będą pozytywne inicjatywy globalne Unii we wszystkich dziedzinach.

Ułożyć stosunki cywilizacji europejskiej z cywilizacją islamską to drugie wyzwanie dla Europy, pilne wskutek toczących się wojen w Afganistanie, Pakistanie i Iraku. Jeżeli wojna afgańska jest szeroko uważana za niemożliwą do wygrania, to jak ocenić stopniowe rozlewanie się "wojny z terrorem" na Jemen, Somalię, Sudan, Nigerię i inne kraje Afryki od Oceanu Indyjskiego do Atlantyku? Oraz grożące rozlanie się tej wojny na Iran? Nie wiemy, czy Pax Americana byłby dobry, czy zły, bo wiemy, że go nie ma. Europa powinna być źródłem nowej wizji i strategii Zachodu, zamiast wykonawcą i płatnikiem starej oraz nieskutecznej.

Z wyzwaniem drugim związane jest trzecie wyzwanie dla całej Unii: Iran i ogólnie nierozprzestrzenianie się broni i technologii atomowej w świecie. Europa powinna stać się wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi liderem międzynarodowego poparcia dla irańskiej rewolucji demokratycznej. Ale także w przypadku upadku reżimu ajatollahów potrzebne będzie kreatywne ogólne rozwiązanie rosnącej dziś sprzeczność między rozwojem technologii i energetyki atomowej, które zmniejszają zależność. Ułożyć równorzęd-ne stosunki z Chinami to wyzwanie czwarte, któremu sprostają tylko Europejczycy zjednoczeni. Linia dialogu Bruksela - Pekin powinna być co najmniej tak intensywna jak Waszyngton - Pekin. To w stolicach Chin i Stanów Zjednoczonych będą najważniejsze ambasady nowej dyplomacji europejskiej.

Rosja i jej globalna ofensywa energetyczna to piąte wyzwanie dla UE. Odpowiedź trzeba oprzeć na strategii zrównoważonego rozwoju i strategii innowacji. Wtedy będzie widoczne, że zwiększanie zależności od rosyjskiego gazu i ropy powoduje cywilizacyjny krok wstecz. Pora na europejską kontrofensywę ekologiczną, technologiczną i kulturową w Rosji.

Następne wielkie rozszerzenie Unii - być może ostatnie - to wyzwanie szóste i prawdopodobnie najtrudniejsze. W tym przypadku nie trzeba się spieszyć. Rozszerzenie "wielkie" nie oznacza przyjęcia Islandii czy małych państw bałkańskich, które są kandydatami oczywistymi, ani na przykład Gruzji lub Armenii, mimo że kraje zakaukaskie budziłby wątpliwości geograficzne i geopolityczne. Wielkie pytanie brzmi, czy około roku 2020 lub 2025 do Unii Europejskiej przyjąć Ukrainę (oraz potencjalną demokratyczną Białoruś) oraz Turcję. Z powodów kulturowych Ukrainę tak, Turcję nie? Ale jeżeli Ukrainę, to również Rosję, gdyby w przyszłości zgłosiła swoją kandydaturę? My, Europejczycy, potrzebujemy odwagi bycia sobą, jasnego określenia tożsamości - europejskiej tożsamości i jej granic.

Grzegorz Kostrzewa-Zorbas, politolog i amerykanista, absolwent uniwersytetów Georgetown i Johns Hopkins w Waszyngtonie

1 2 3 4 5 6 › »

Tagi:

ROSJA LAT 90-TYCH

Komentarze

przejdź na forum

Rozrywka

Polska

Aktualne wydanie:

Prenumerata:

Informacje: 22 201 41 01
Zamówienia z Warszawy bezpośrednio u dystrybutorów:
Ruch SA: 22 581-98-06/24
Kolporter SA: 22 355- 04- 71/73/74/77
GLM: 22 649-41-61 lub 22 649-40-80
e-wydania: www.prasa24.pl; www.e-gazety.pl, www.e-kiosk.pl

Reklama:

Polskapresse Sp. z o.o. Oddział Biuro Reklamy w Warszawie

Wiktor Pilarczyk tel. 022 201 41 00

ul. Domaniewska 41
02-672 Warszawa
tel. 22 201-41-00
fax 22 201-41-99
e-mail: reklama.warszawa@polskapresse.pl

Kontakt z redakcją:

ul. Domaniewska 41 (budynek Saturn, II piętro)
02-672 Warszawa
tel. 022 201 42 00, 022 201 42 01
faks 022 201 42 01
redakcja@polskatimes.pl

więcej »

Reklama

Tylko w "Polsce" »

Horst Faas. Fotograf, który pokazał wietnamskie piekło [ZDJĘCIA]

Sam o sobie mówił, że przeżył II wojnę światową tylko po to, by być świadkiem i sprawozdawcą wojny wietnamskiej. Zmarły niedawno Horst Faas pokazał, czym naprawdę była ta wojna. »

Reklama

Zmiany, zmiany... »

Serwis PolskaTimes.pl w nowej odsłonie. Jak Wam się podoba? Czekamy na opinie

Rozpoczynamy proces zmian w serwisie PolskaTimes.pl Już teraz odświeżyliśmy nieco wygląd strony głównej i menu, pojawiły się też funkcjonalności, które - mamy nadzieję - ułatwią Wam dotarcie do najważniejszych informacji i zachęcą do udziału w dyskusji. Kolejne zmiany już wkrótce. Czekamy na Wasze opinie i sugestie. »

Polskapresse sp. z.o.o informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie PolskaTimes.pl podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.
Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane: