Polska » Magazyn » Staniszkis: Świat idzie do przodu, a my z trudem łapiemy...

Staniszkis: Świat idzie do przodu, a my z trudem łapiemy równowagę

Data dodania: 2009-11-13 13:27:16 ▪ Ostatnia aktualizacja: 2009-11-19 22:47:16

10Komentarzy ▪ Prześlij ▪ Drukuj

Dodaj:

Staniszkis: Świat idzie do przodu, a my z trudem łapiemy równowagę

Jadwiga Staniszkis (© Grzegorz Mehring/POLSKA)

Obecnie w Unii Europejskiej mamy już nie dwie prędkości, ale dwa modele integracji. A nasze elity nie dostrzegają nowych zagrożeń i szans - mówi w rozmowie Michałem Karnowskim i Piotrem Zarembą profesor Jadwiga Staniszkis

Traktat lizboński wejdzie w życie z początkiem grudnia. Czy z polskiego punktu widzenia wzmacnia on naszą niepodległość, czy też przeciwnie - oddajemy część suwerenności strukturom unijnym?
Tak naprawdę nie to jest najważniejsze. Dziś powinniśmy mówić już o fazie polizbońskiej.

Pomimo tego, że wchodzi ona w życie za nieco ponad dwa tygodnie?
Tak. Długi okres jego ratyfikacji oraz światowy kryzys finansowy spowodowały, że wchodzi w innym momencie i inaczej, niż zakładano przy jego tworzeniu. Inne były intencje, inne będą efekty jego wdrażania.

Jak to możliwe?
Po pierwsze, będzie wdrażany selektywnie, co w przypadku tak obszernego dokumentu jest naturalne.

∨ Czytaj dalej

Po drugie, jest formułą tak otwartą, że możliwa jest reinterpretacja niektórych ustaleń, czasem zmieniająca sens o 180 stopni.

Gdzie na przykład?
Niemal wszędzie. Tak naprawdę możemy wyróżnić aż cztery przestrzenie władzy decydujące o pozycji poszczególnych państw. Ideałem jest być na każdej z nich. My nie jesteśmy. W każdej z nich należy bić się o to, by nasz interes był brany pod uwagę. To nam też się nie zawsze udaje.

Co jest w tym podziale przestrzenią pierwszą?
Kryzys spowodował, że kraje unijnej piętnastki, starzy członkowie UE, po chaotycznym okresie szukania strategii w skali państw narodowych zdecydowały wrócić do formuły, którą ja nazywam delorsowską. Bo pierwszy sformułował ją w 1989 roku ówczesny przewodniczący komisji Unii Europejskiej Jacques Delors. Była to formuła bardzo głębokiej integracji, wykorzystanie możliwości stworzonych przez unię walutową. Wtedy wydawało się to zbyt radykalne, bo zakładało skokowe wzmocnienie wspólnej polityki przemysłowej i reinterpretację zasady o konkurencji. Uznanie, że zgodne z nią jest wszystko, co poprawia sytuację na globalnym rynku. Czasem jest to powrót do protekcjonizmu. Delors proponował też inną odpowiedź na kryzys demograficzny: nie sprowadzanie zewnętrznej siły roboczej, ale rozwój przez innowacje technologiczne, ograniczający zatrudnienie. Raport grupy, którą kierował, był odpowiedzią na kryzys dotychczasowej formuły rozwoju Europy, wizji schumanowskiej. Unia bowiem, co było widać już wtedy, stanęła w pół drogi. Miała wygasić konflikty poprzez oddawanie miejsca na rynku, limity produkcyjne i połowiczne odpaństwowienie gospodarek. Delors zauważył, że po wygaszeniu konfliktów, które napędzają rozwój, w zamian nie stworzono niczego innego. Europie groziła stagnacja. Potem jednak przyszło rozszerzenie na nowe kraje.

Co - jak napisała Pani profesor w swojej książce "Antropologia władzy" - dało Unii impuls rozwojowy naszym kosztem, nazywa Pani przemocą strukturalną.
To były szybkie korzyści, przejęcie rynków, wzrost produkcji. Ale kryzys ujawnił, że w perspektywie okazało się to stratą. Bo dało piętnastce łatwy sukces zamiast rozwoju wskutek intensywnych inwestycji.

Rozwój był ekstensywny, ale nie pobudzał innowacji. Dawał pozór sukcesu?
Dokładnie tak. I pierwsza płaszczyzna to jest stwierdzenie tych faktów.

Co będzie źródłem siły lub słabości państwa? Będzie decydowało o sukcesie?
Czy jest obecne na wszystkich polach. Nas nie ma zupełnie w tej formule delorsowskiej, w pozostałych radzimy sobie słabo. A i tam musimy nauczyć się wprowadzać swój interes przynajmniej jako warunek brzegowy osiągnięcia porozumienia. Pojawia się mnóstwo nowych możliwości i zagrożeń, trzeba się w nich umieć poruszać. Widzieć, że konsensualne mechanizmy blokujące podejmowanie decyzji, na których dotąd opieraliśmy swoją siłę, odchodzą do przeszłości. I że na przykład w Kopenhadze podczas szczytu klimatycznego nie mamy szans wygrać tego tematu w sposób, jaki przygotowuje to dziś premier Tusk.

∨ Czytaj dalej

Co więcej, dostrzegać, że jedna z firm prawniczych po cichu przygotowała reinterpretacje rozwiązań dotyczących handlu emisjami CO2 z umów dwustronnych między państwami do otwartej giełdy. I może się zdarzyć, że biedne kraje z dziurami finansowymi wyprzedadzą swoje prawa emisji, blokując swój przyszły rozwój. Równie niebezpieczny jest proces zwijania się globalizacji. Dziś trafia do nas zaledwie 1/6 inwestycji sprzed kryzysu. Nie ma żadnych gwarancji, że one do nas wrócą. Świat pójdzie technologicznie do przodu, a my będziemy łapali równowagę na niższym poziomie rozwoju.

Czy zatem to, co my uważamy za duże sukcesy, za dowód znaczenia w Unii, jak wybór Jerzego Buzka na szefa Parlamentu Europejskiego, to tylko pozór sukcesu?
Nie, to jest pewien sukces. Ale trzeba pamiętać, że na Zachodzie jest świadomość, że od czasu do czasu trzeba nas symbolicznie pogłaskać po główce.

Często w publicystyce pojawia się teza, że Unia słabnie, że wskutek kryzysu następuje renacjonalizacja myślenia i postępowania państw. U Pani to wygląda na dużo bardziej skomplikowany proces.
Dokładnie. To na początku rzeczywiście była renacjonalizacja. Ale kilka miesięcy temu weszło to w nową fazę, bardzo głębokiej integracji piętnastki. Obecnie mamy w UE już nie dwie prędkości, ale dwa modele integracji. Los Tony'ego Blaira, który nie zostanie najprawdopodobniej prezydentem Unii, jest tego efektem. Anglia jest po prostu za daleko tych procesów, a Blair jest za silną osobowością.

Słychać też, co potwierdza Pani analizę, że prezydentem Unii zostanie ktoś słaby.
Tak, szuka się kogoś, kto nie będzie przeszkadzał w realizacji tej delorsowskiej wizji w imię interesu 27 krajów. To nie jest romantyczne, ale dające szansę na skonsumowanie potencjału zachodniej Europy w skali globalnej.

Ale z punktu widzenia krytyków traktatu, wskazujących na powiększającą się odległość pomiędzy głosem wyborcy a procesem decyzyjnym, to, co pani mówi, potwierdza obawy. Demokracja słabnie.
O demokracji nikt tu nie mówi, to nie ten temat. Ale rośnie znaczenie Parlamentu Europejskiego.
Rysuje Pani w sumie scenariusz dla Polski pesymistyczny. Ale co właściwie powinniśmy zrobić? Jak reagować? I czy my to widzimy, czy też, przestrzegając zasady, że w Unii nie mówi się wprost, robimy dobrą minę do złej gry.
Widzimy, że coś się dzieje. Jacek Saryusz--Wolski będący w środku tych procesów też to dostrzega. Ale czy rozumie ? Kiedy czytam jego twierdzenia, że to okres dziecięcy traktatu, to się zastanawiam. Jesteśmy dużym krajem. Powinniśmy podkreślać pierwotną intencję traktatu. Uczestniczyłam w ciekawej konferencji w Collegium Civitas. Był tam Jakub Borawski z Kancelarii Sejmu. Zapytałam go, czy ktoś w Sejmie zajął się przeanalizowaniem orzeczenia niemieckiego trybunału konstytucyjnego w sprawie traktatu. Powiedział, że natychmiast to przetłumaczyli i przekazali marszałkowi. To dobrze. Źle, że nie widać, by coś się z tym działo. A przecież polski parlament też musi się zastanowić, jak zabezpieczać nasze interesy i skonsumować większą rolę przyznaną przez trybunał.
W naszym interesie jest podtrzymanie znaczenia Komisji Europejskiej, co zresztą Donald Tusk dostrzega. Wchodzenie tam, gdzie tworzą się te nowe mechanizmy władzy. Na przykład w unijne konsorcjum do obsługi ukraińskich sieci przesyłowych gazu. To wymagałoby włożenia pieniędzy, udziału PGNiG. Musimy wyciągać wnioski. Gdybyśmy poczekali, to teraz moglibyśmy odrzucić żądania Brukseli w sprawie stoczni. Bo wszyscy w Europie chronią swoje przedsiębiorstwa. Dyrektywa o konkurencji została zinterpretowana. Musimy też inwestować w te miejsca w nauce i gospodarce, gdzie powstają innowacje.

Minister Boni mówił ostatnio w "Polsce" o pomysłach na inwestowanie w brylanty nauki, na wdrażania wynalazków.
To trzeba robić, a nie mówić. Trzeba zrobić mapę, gdzie jeszcze są ośrodki zdolne do podjęcia konkurencji. I trzeba je jak najszybciej wesprzeć. Nie ma na co czekać.
Skoro już jesteśmy w Polsce, to jak Pani profesor ocenia dwa lata rządu Tuska?
Wykorzystał je średnio. Był oczywiście szok kryzysu, ale można było kryzys potraktować jako szansę. Polacy są racjonalni, pamiętamy, jak dali przyzwolenie na reformy Balcerowicza. Tę szansę zmarnowano. Tusk za dużo jednak poświęca w imię swojej prezydentury. Rozpoczęto pewne próby przygotowania reform, głównie pod parasolem Grzegorza Schetyny.

∨ Czytaj dalej

Tam prowadzono prace nad koncepcją budżetu zadaniowego rozpoczęte jeszcze za PiS przez Teresę Lubińską. To byłaby sprężyna, która zmieniłaby sposób funkcjonowania państwa. Opór resortów jest jednak tak straszny, że odejście Schetyny oznacza prawdopodobnie koniec projektu. Tak jak projektu informatyzacji, rozumianej jako głębokie usprawnienie państwa. Nie widać też powrotu do służby cywilnej, zniszczonej przez PiS. Wybrano upartyjnianie państwa i firm.

A sytuacja budżetowa?
Jest bardzo poważna. Oczym świadczy to, co minister Rostowski mówił o funduszach emerytalnych. W tym jest racjonalne jądro, bo reforma emerytalna przy szczupłym rynku kapitałowym dała efekt w postaci finansowania przez fundusze długu państwowego. I to można na trzy lata zawiesić. Tym bardziej że Komisja Europejska upiera się, że fundusze są tak komercyjne, że powinny móc inwestować za granicą. Wtedy giełda warszawska by padła. Lepiej się więc zabezpieczyć i część pieniędzy przekazać do ZUS. Inna sprawa, czy tej instytucji można ufać. W zbyt wielu instytucjach dominuje partyjniactwo, w ogóle za dużo mamy cynizmu w życiu publicznym.

Gdzie Pani profesor widzi tam cynizm?
W próbie przesunięcia zarzutu kłamstwa z osoby premiera na Mariusza Kamińskiego. Pierwotne kłamstwo dotyczyło tego, co premier naprawdę usłyszał od szefa CBA, a potem ludzie tacy jak Sławomir Nowak przesunęli to na tarczę antykorupcyjną. To wzmacnia zabójczą polaryzację polskiej polityki. Zabójczą, bo powinniśmy zewrzeć szeregi, by móc stawić czoła nowej, rodzącej się Unii i wyzwaniom wewnętrznym.

Jan Rokita sformułował katastroficzną wizję, w której przegrywamy na wszystkich polach. Pani podziela te obawy?
Pojawiły się nowe zupełnie wyzwania, także związane z drugą falą kryzysu, z wyczerpywaniem się naszych rezerw, z wycofywaniem się kapitału zachodniego. Grozi nam druga fala emigracji, według niektórych badań 70 procent 19-latków chce wyemigrować. Co oznaczałoby m.in. załamanie systemu emerytalnego. Jeżeli przekroczymy konstytucyjne progi zadłużenia, czekają nas chaotyczne cięcia w wydatkach, do których nie jesteśmy przygotowani. Także z powodu dramatycznie niskiej jakości administracji. To wszystko ma początek w mechanizmach sprawowania władzy, w traktowaniu państwa jak prywatnych księstw. Stajemy się niezdolni do stawienia czoła wyzwaniom, grozi nam wykluczenie z miejsc decyzyjnych w UE. A co my robimy? Minister Sikorski dla celów wewnętrznych drukuje artykuł zawierający antyjagiellońskie dyrdymały i nie zdaje sobie sprawy, że na Zachodzie jest to odczytane poważnie. Jako rezygnacja z ambicji, ogłoszenie, że jesteśmy już spolegliwym klientem.

O jakie cele wewnętrzne chodziło?
To był przede wszystkim atak na prezydenta. Niepotrzebny, bo nie bije się leżącego. Szkodliwy. Bo korespondenci zagraniczni odczytali to, zapewne wbrew intencjom Sikorskiego, jako rezygnację z podmiotowości w polityce zagranicznej, m.in. odrzucenie roli ewentualnego lidera w polityce wschodniej UE.

1 2 3 4 5 6 › »

Komentarze

przejdź na forum zwiń wszystkie wątki najnowsze najstarsze

-----------

zgłoś 0 / 0

Polska

Aktualne wydanie:

Prenumerata:

Informacje: 22 201 41 01
Zamówienia z Warszawy bezpośrednio u dystrybutorów:
Ruch SA: 22 581-98-06/24
Kolporter SA: 22 355- 04- 71/73/74/77
GLM: 22 649-41-61 lub 22 649-40-80
e-wydania: www.prasa24.pl; www.e-gazety.pl, www.e-kiosk.pl

Reklama:

Polskapresse Sp. z o.o. Oddział Biuro Reklamy w Warszawie

Wiktor Pilarczyk tel. 022 201 41 00

ul. Domaniewska 41
02-672 Warszawa
tel. 22 201-41-00
fax 22 201-41-99
e-mail: reklama.warszawa@polskapresse.pl

Kontakt z redakcją:

ul. Domaniewska 41 (budynek Saturn, II piętro)
02-672 Warszawa
tel. 022 201 42 00, 022 201 42 01
faks 022 201 42 01
redakcja@polskatimes.pl

więcej »

Reklama

Tylko w "Polsce" »

Horst Faas. Fotograf, który pokazał wietnamskie piekło [ZDJĘCIA]

Sam o sobie mówił, że przeżył II wojnę światową tylko po to, by być świadkiem i sprawozdawcą wojny wietnamskiej. Zmarły niedawno Horst Faas pokazał, czym naprawdę była ta wojna. »

Reklama

Zmiany, zmiany... »

Serwis PolskaTimes.pl w nowej odsłonie. Jak Wam się podoba? Czekamy na opinie

Rozpoczynamy proces zmian w serwisie PolskaTimes.pl Już teraz odświeżyliśmy nieco wygląd strony głównej i menu, pojawiły się też funkcjonalności, które - mamy nadzieję - ułatwią Wam dotarcie do najważniejszych informacji i zachęcą do udziału w dyskusji. Kolejne zmiany już wkrótce. Czekamy na Wasze opinie i sugestie. »

Polskapresse sp. z.o.o informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie PolskaTimes.pl podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.
Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Więcej w tym dziale:

Zobacz także:

Najczęściej komentowane:

Staniszkis: Świat idzie do przodu, a my z trudem łapiemy równowagę

Komentarze

-----------

---------

Peany?

Staniszkis

re

Rozmowa z prof.Staniszkis

Palikot

Żal serce ściska

po wywiadzie

obito, nie da się być trochę w ciąży

Rozrywka

Polska

Aktualne wydanie:

Prenumerata:

Reklama:

Kontakt z redakcją:

Zapisz się do Newslettera

Tylko w "Polsce" »

Horst Faas. Fotograf, który pokazał wietnamskie piekło [ZDJĘCIA]

Zmiany, zmiany... »

Serwis PolskaTimes.pl w nowej odsłonie. Jak Wam się podoba? Czekamy na opinie

Serwisy branżowe

Serwisy partnerskie

Dzienniki regionalne

Serwisy tematyczne